Episoder
-
پرچم شیر و خورشید که نزد ایرانیان ملیگرا نماد آزادگی، شجاعت و ایستادگی است، حافظه تاریخی ملتی را نمایندگی میکند که پیشینهاش به هزاران سال پیش در فلات ایران بازمیگردد.ایرانیان باستان خورشید را مظهر فروغ ایزدی و شیر را بهسبب دلاوری، قرینه زمینی آن میدانستند. به گواهی اسناد، «شیر و خورشید» ریشه در جهانبینی تمدنهای باستانی دارد و نشانهای از جایگاه خورشید در صورت فلکی شیر است.بر مبنای این دیدگاه، خورشید بهعنوان منبع نور و حیات در صورت فلکی اسد (شیر) خانه دارد. این پیوند حامل معنایی نمادین است؛ خورشید در برج شیر در بالاترین نقطه اقتدار تابستانی خود قرار میگیرد. بنابراین، تصویر خورشید در پشت شیر، قدرت، پیروزی نور و نظم را نمایندگی میکند.پروفسور تورج دریایی، پژوهشگر تاریخ و استاد تاریخ، مطالعات و فرهنگ ایرانی در دانشگاه کالیفرنیا، زمستان ۱۴۰۱ در گفتوگو با کاملیا انتخابیفرد، سردبیر ایندیپندنت فارسی تایید کرد که نماد شیر و خورشید در دورههای مختلف تاریخی تغییراتی کرد و پس از برداشت مذهبی، در کنار آن شمشیر یا همان «ذوالفقار» منسوب به امام اول شیعیان به آن افزوده شد. خورشید خیلی مهم است، چون سمبل فَر است و در بیرقها و نشانهای هخامنشی وجود دارد. شیر و خورشید در کنار هم به دوره سلجوقی باز میگردد و به دوره صفوی که میرسیم شمشیر ذوالفقار نیز به آن افزوده میشود.
-
پرویز قلیچخانی، کاپیتان پیشین تیم ملی فوتبال ایران و از بزرگترین چهرههای تاریخ ورزش ایران، شنبه ۲ خرداد ۱۴۰۵، برابر با ۲۳ مه ۲۰۲۶، در ۸۱ سالگی در بیمارستانی در حومه پاریس درگذشت. او که سالهای پایانی عمر را با بیماری آلزایمر گذراند، برای چند نسل از ایرانیان تنها یک فوتبالیست نبود؛ نماد دورهای طلایی از فوتبال ملی ایران بود که در آن تیم ملی، با اتکا به نسل درخشانی از بازیکنان، قدرت اول آسیا محسوب میشد.
-
Mangler du episoder?
-
دوازدهم اردیبهشتماه ۱۲۷۵ خورشیدی، هنگامی که ناصرالدینشاه قاجار به مناسبت پنجاهمین سال سلطنتش راهی حرم عبدالعظیم در شهر ری شد و برخلاف روال همیشگی، از ملازمان خود خواست اجازه دهند مردم برای دیدار به او نزدیک شوند، شاید هرگز تصور نمیکرد که این سفر، واپسین سفر زندگیاش باشد و همان روز و در همان مکان، به دست میرزا رضای کرمانی کشته شود.
اکنون ۱۳۰ سال از ترور ناصرالدینشاه میگذرد؛ رویدادی که تاریخ معاصر ایران را، از منظر حذف فیزیکی عالیترین مقام حکومت، به پیش و پس از خود تقسیم کرد.
میرزا رضای کرمانی که از مریدان سید جمالالدین اسدآبادی بود و سالهایی از عمر خود را در زندان گذرانده بود، در آن روز در میان زائران کمین کرد. هنگامی که شاه از کالسکه پیاده شد و به سوی صحن حرم گام برداشت، خود را به او رساند و از فاصلهای نزدیک گلولهای به سینه او شلیک کرد. -
تصمیم امارات متحده عربی برای خروج از اوپک و اوپک پلاس از روز ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، خبری بود که شاید در نگاه اول فقط یک اختلاف فنی بر سر سهمیه تولید به نظر برسد، اما در واقع ریشههایی عمیق در تاریخ، سیاست و اقتصاد نفت دارد.
باید برگردیم به بیش از شصت سال پیش؛ به زمانی که نفت هنوز هم «طلای سیاه» بود، اما کنترلش بیشتر در دست شرکتهای غربی قرار داشت تا کشورهای تولیدکننده.
اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی، دنیای نفت شبیه بازیای بود که قواعدش را شرکتهای غربی تعیین میکردند. گروهی که به «هفت خواهران» معروف بودند یعنی شرکتهای بزرگ نفتی امریکایی و اروپایی مثل اکسون، شل و بریتیش پترولیوم کنترل کامل بازار نفت دنیا را در دست داشتند. قیمت را آنها تعیین میکردند، تولید را آنها تنظیم میکردند، و کشورهای صاحب نفت تنها نظارهگر بودند. -
کشوری که امروز به نام «پاکستان» میشناسیم و به گواهی اسناد تاریخی، زمانی بخشی از تمدن بزرگ ایران بود، قرابت فرهنگی بسیاری با ایران دارد و متاثر از قلمرو زبان فارسی است. این قرابت آنقدر سترگ و عمیق است که شاید برای خیلی از ما جالب باشد بدانیم، سرود ملی این کشور که «قومی ترانه» نام دارد، هم به زبان فارسی و سرشار از واژگان و عبارات فارسی مانند «پاک سرزمین» و «شاد باد» است. برای آگاهی از چگونگی شکلگیری سرود ملی پاکستان، باید به دههها پیش از استقلال این کشور بازگردیم. یعنی دورانی که هنوز کشوری به نام پاکستان وجود نداشت. در آن دوران، بخشهای وسیعی از هند و پاکستان امروزی تحت نفوذ امپراتوری گورکانی یا مغولان هند قرار داشت. این امپراتوری از قرن شانزدهم تا اوایل قرن نوزدهم، یکی از مهمترین قدرتهای منطقه محسوب میشد. زبان فارسی در دیوان و ساختار حکومتی گورکانیان، هم زبان رسمی بود و هم شاعران و نویسندگان به این زبان، آثار ادبی خلق میکردند. در همین دوره بود که سبک هندی در شعر فارسی که در تحولات ادبی ایران ریشه داشت، با مهاجرت برخی شعرای ایرانی به هند، در بستر فرهنگی دربار گورکانیان، به اوج شکوفایی رسید. سرآمد این شاعران که پرچمدار سبک هندی در تاریخ ادبیات ایران شد، صائب تبریزی بود. گورکانیان به زبان و شعر فارسی بسیار علاقهمند بودند و در گسترش زبان فارسی هم بهعنوان زبان تخیل و شعر و هم بهعنوان زبان رسمی، نقش داشتند، اما آنها نیز عاقبت مانند هر سلسله و حکومت دیگر در تاریخ، افول کردند.
-
فلات ایران، جغرافیایی پهناور و باشکوه با هزاران داستان نوشته و نانوشته است؛ سرزمینی که از دوران پارینهسنگی تا ظهور نخستین تمدنهای بشری، همواره صحنه تبلور هوش سرشار و نبوغ ساکنانش بوده است. درک این عظمت، تنها به مدد سفر به اعماق زمان و آگاهی از ریشههای کهن این مرز و بوم میسر است. پیشینه حضور انسان در این جغرافیا به اعصار پیش از تاریخ بازمیگردد؛ زمانی که هنوز خبری از خط و نوشتار نبود، اما سکوت آن دوران هرگز به معنای تهی بودن از معنا نیست. کاوشهای باستانشناختی در غارها و دشتهای ایران بهوضوح نشان میدهد که این سرزمین، حتی در دوران ما قبل تاریخ نیز کانون نوآوری بوده است.
ثبت جهانی غارهای پارینهسنگی لرستان، که پیشینه آنها به حدود ۸۰ هزار سال پیش میرسد، در فهرست آثار جهانی یونسکو در تابستان ۱۴۰۴ گواهی است بر اینکه جهان به پیشینه غنی این سرزمین اذعان میکند. دوران پارینهسنگی یا همان عصر حجر در ایران، هرچند با تراشیدن سنگها آغاز شد، اما در واقع سنگبنای مسیری بود که تداوم آن به دوران برنز و آهن رسید که در تمدنهایی مانند جیرفت و شهر سوخته ظهور کرد و میراث بزرگ دیگر آن نیز نخستین منشور حقوق بشر جهان و دهها آثار بیهمتای تاریخی است. از این منظر، میتوان بدون لکنت گفت که ایران یکی از پایههای اصلی تاریخ و تمدن جهان است؛ سرزمینی که یافتههای باستانشناسی اثبات میکنند ساکنانش هزاران سال پیش، علاوه بر پیشگامی در شهرسازی و معماری، به دستاوردهای علمی حیرتانگیزی نیز دست یافته بودند. -
در قلب فلات ایران، جایی که کویر و کوهستان سینه به سینه یکدیگر میشوند، شهری گسترده است که در بلندای تاریخ از پیشدادیان تا صفویان به معجزه هنر، معماری و ایستادگی شناخته میشود. شهری شبیه به یک ترجیعبند از ادبیات کهن ایران که «نصفجهان» نام گرفته است. شهری که هر گوشهاش هوش از سر میرباید؛ از کاشیکاریهای شگفتانگیز مسجد امام تا مهندسی عالیقاپو و چهلستون، تا ضرب دلانگیز قلمزنان در کوچههای پشتی میدان نقش جهان.
-
در کرانههای جنوبی ایران، آنجا که خلیج فارس به سوی آبهای آزاد جهان آغوش میگشاید، تنگهای قرار دارد که از قرنها پیش تاکنون، قلب تپنده دریانوردی، تجارت و سیاست بوده و نبض اقتصاد جهان را در پهنای نیلگون خود به شماره انداخته است. باریکه آبی هرمز؛ جایی که نقشه جهان شکوه یک «هشت فارسی» را به نمایش میگذارد. در شمال آن، فلات ایران و استان هرمزگان با قامتی استوار ایستادهاند. این آبراه هلالیشکل در باریکترین نقطهاش تنها حدود ۳۳ کیلومتر پهنا دارد. با این حال، وسعت اهمیت راهبردیاش آنقدر زیاد است که گویی تمامی جغرافیای زمین را دربر میگیرد. در توضیح اهمیت راهبردیاش همین بس که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند. باریکه هرمز به ماه شبافروزی میماند که چندین ستاره درخشان آن را احاطه کردهاند، ستارههایی که در قاموس جغرافیایی جزیره نامیده میشوند، و هر یک بهتنهایی نیز اهمیت تاریخی، جغرافیایی و راهبردی دارند. مانند جزیره قشم که همچون سپری در ورودی تنگه قد علم کرده است، هرمز که خاک سرخ و رنگینش هوش از سر میرباید، لارَک که در بخش شرقی باریکه دیدهبان عمیقترین آبهای تنگه است، و هنگام که در کنار دیگر جزایر، مانند دژی استوار عمل میکند. این دژ استوار را جزایر سهگانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، مستحکمتر نیز کردهاند.
-
دومین پسر علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در سالهای اخیر به یکی از چهرههای مهم در معادلات قدرت در جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. هرچند مجتبی خامنهای دههها بیشتر در پشت صحنه فعالیت میکرد و حضور علنی محدودی داشت، تحولات سیاسی داخلی و منطقهای، بهویژه مسئله جانشینی رهبری، موجب شد که نام او بیش از گذشته در تحلیلها و گزارشها مطرح شود.
-
اگر بخواهیم در ساحت بیکران اندیشه و ادب فارسی، از حماسه گرفته تا فلسفه و عرفان، عنصر مشترکی بیابیم که همزمان خرد، مهر و جاودانگی را نمایندگی کند، بیگمان به سیمرغ خواهیم رسید؛ موجودی اساطیری که در شاهنامه فردوسی، پهلوانپرور، شفابخش و همهچیزدان است. در حکمت ابنسینا، طی طریق میکند، در اشراق سهروردی، بال میگشاید و در منطقالطیر عطار نیشابوری، به سرمنزل مقصود میرسد.
هرچند در قلمرو اندیشه و ادب فارسی، مرغان افسانهای کم نیستند و از هدهد و هما گرفته تا مرغ آمین و ققنوس، هر یک رمزوراز خود را دارند، بیشک دلانگیزترین آنها سیمرغ است؛ همان که در عرفان اسلامی او را «عنقا» نیز نامیدهاند. -
از هنگام خروج شاه از ایران، یعنی ۲۶ دیماه تا اعلام بیطرفی ارتش در روز ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، یعنی کمتر از یک ماه، به طور حیرتانگیزی شرایط لازم برای جابهجایی قدرت و استقرار نظام خمینی فراهم شد.شرایطی که بدون تردید، آخرین نخستوزیر شاه، یعنی دکتر شاپور بختیار، نقش مهمی در عملیاتی شدن آن داشت.
مردی که طبق اظهارات سپهبد هوشنگ حاتم، جانشین دفتر ویژه اطلاعات، در ۲۱ بهمن اعلام کرد به دنبال جمهوری است و بنابراین، ارتش شاهنشاهی دیگر تعهدی به او ندارد. در پی این گفته نخستوزیر وقت، روز ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، جلسهای به درخواست شورای فرماندهان ارتش تشکیل شد، بیانیه بیطرفی ارتش از رادیو خوانده و به پادگانها و یگانهای نظامی ابلاغ شد؛ و در عمل، در کودتایی خاموش علیه شاه، ملت و کشور، ارتش از اعتبار ساقط شد تا نظام خمینی تشکیل شود.این پادکست براساس سرمقاله کاملیا انتخابیفرد، سردبیر ایندیپندنت فارسی در تاریخ ۲۲ بهمن تنظیم شده است. -
هنگامی که شعلههای آتش سوزان ققنوس را فرامیگیرد، صدایش خاموش میشود و در سوختنی فرساینده، آنچه از او باقی میماند، تودهای خاکستر است.تنها کسانی که اساطیر را باور دارند، میدانند که این پایان کار نیست. ققنوس نماد برخاستن، شکفتن و نوزایی از دل ناباوری است؛ پرندهای نامیرا که از سوخته خود، پلی به سوی امید و زندگی میسازد.از همین رو است که خودشکوفایی هر انسانی را پس از دورهای از سوختن و سختی، به ققنوس تشبیه میکنند و جامعهای را که ستم، استبداد و ویرانی تحمیلی را شکست میدهد و به نوسازی همت میگمارد، ققنوسوار میدانند.
-
نماد شیر و خورشید با فرهنگ و تمدن باستانی ایران پیوند عمیق دارد و بر خلاف ایدئولوژیهای فراملی که مرزهای جغرافیایی و منافع ملی را فدای آرمانهای مذهبی میکنند، بر مفاهیمی چون میهن، ملت و تاریخ و تمدن متمرکز است. به همین دلیل میتوان آن را مهمترین سلاح در برابر حکومتی دانست که نزدیک به پنج دهه سعی کرد هویت ملی را به حاشیه براند و به جای آن امتسازی کند. در واقع پرچم شیر و خورشید، نمادی که در آن خورشید مظهر روشنایی و آگاهی و شیر مظهر پاسداری از این سرزمین است، یادآور میشود که ایران اولویت دارد.برای اینستاگرام
آیتالله خمینی در همان روزهای نخست استقرار جمهوری اسلامی در ایران، بهصراحت به ملیگرایی تاخت و آن را «اساس بدبختی مسلمانان» خواند. علی خامنهای نیز طی سالهای حکمرانیاش همواره بر گسترش امت اسلام متمرکز بود و دستگاه تبلیغاتیاش را به شکلی هدفمند علیه ملیگرایی بسیج کرد، زیرا اسلام سیاسی در ماهیت با فرهنگ و تمدن ملی مشکل دارد. همانطور که فاتحان قادسیه به دنبال محو هویت ساسانی در خلافت اسلامی بودند، در ۵۰ سال اخیر نیز تلاش شد تا هویت ایرانی یا حذف یا با هویت دینی ترکیب شود -
حدود یک سال از واقعه به توپ بستن مجلس به دستور محمدعلیشاه قاجار میگذشت. پس از یک دوره خفقان در سراسر ایران، قشون مشروطهخواهان موفق به فتح تهران شده بودند و دوران استبداد صغیر عملا به پایان رسیده بود. با آغاز به کار دومین مجلس شورای ملی فضای کشور آمیزهای از شور پیروزی و سوگ برای کسانی بود که در راه آزادی جان باخته بودند.
در چنین شرایطی عارف قزوینی، شاعری که به سرودن اشعار میهنپرستانه شهره است، تصنیف «از خون جوانان وطن لاله دمیده» را سرود؛ اثری که تا به امروز ماندگارترین یادبود برای آزادیخواهانی است که در راه آرمانهای ملی کشته شدهاند. در شعر و ادبیات ایران، لاله نماد «شهادت» است و خاستگاه آن نیز به روایتهای باستانی و سوگ سیاوش بازمیگردد.
پس از آنکه خون سیاوش به ناحق بر زمین ریخت، گل لالهای که شاهد ماجرا بود سر به زیر انداخت تا بگرید و دیگر هرگز قد راست نکرد. از همین روست که آن را «لاله واژگون» مینامند و فردوسی نیز در شاهنامه این داستان را تایید کرده است. اگرچه لاله به عنوان نماد جوانانی که به ناحق در مبارزه با ظلم کشته شدهاند، در آثار شاعران دیگر نیز بازتاب یافته است، اما بیراه نیست اگر بگوییم معروفترین نمود آن همین تصنیف عارف قزوینی است. این اثر با نامهای «راز دل» و «هنگام می» نیز شناخته میشود. -
Translator
با علنیتر شدن بحران مشروعیت جمهوری اسلامی جلوی چشم مردم جهان، یکبار دیگر مسئله جانشینی احتمالی علی خامنهای، در صورت بقای عمر حکومت، مورد توجه قرار گرفته است. جمهوری اسلامی که با چالشهای جهانی و چالش داخلی دستوپنجه نرم میکند، آیا برنامهای برای رویارویی احتمالی با مرگ دومین رهبر خود دارد؟ -
ایرج خواجهامیری، استاد آواز ایران و ملقب به «پهلوان آواز» ۹۳ ساله شد؛ کسی که گلپا او را «گردنکلفت آواز ایران» نامید و شجریان او را «متر و معیار آوازخوانی» میدانست.ایرج، چه بهعنوان استادی که در گلهای رنگارنگ هنرنمایی کرد و چه بهعنوان صدای گرمی که با چهره کاریزماتیک فردین به پرده سینما رفت، نامی ماندگار در حافظه جمعی ایرانیان است
-
Translator
کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان درست ۶۰ سال پیش، در دیماه ۱۳۴۴ با هدفی بزرگ متولد شد: ایجاد عدالت فرهنگی از طریق دایر کردن کتابخانهها در سراسر ایران، بهویژه در مناطق محروم. این نهاد فرهنگیـهنری به ریاست شهبانو فرح پهلوی و مدیریت لیلی امیرارجمند آغاز به کار کرد. نقطه آغاز بخش انتشارات کانون، ترجمه و تصویرگری داستان «دخترک دریا» اثر هانس کریستین آندرسن به قلم شهبانو بود که عواید آن، سرمایه اولیه این مسیر درخشان را تامین کرد. کانون بهسرعت فراتر از کتابخانه رفت و با ایجاد صدها سالن نمایش و کارگاههای تخصصی، به قطب سینما، تئاتر، نقاشی و موسیقی تبدیل شد.
در مدتی کوتاه، کانون با برگزاری اردوها و مسابقات هنری، استعدادهای بیشماری را از روستاها گرفته تا شهرهای بزرگ شکوفا کرد.کانون که امروز پس از چهار دهه مداخلات جمهوری اسلامی و تزریق عقاید، در دوران افول بهسر میبرد، میراثدار خاطرات جمعی نسلهایی است که در راهروهای کتابخانههایش، دنیای هنر و اندیشه را کشف کردند. -
Translator
«یلدا» به معنای تولد یا روشنایی رویدادی است که میلیونها نفر از ایران و افغانستان گرفته تا جمهوری آذربایجان و ساکنان قفقاز در شب ۳۰ آذر، که در تقویم شمسی که مصادف با انقلاب زمستانی کره زمین است، آن را جشن میگیرند. گرامیداشت زایش ایزد ایرانی مهر یا میترا که بسیاری از پژوهشگران معتقدند الهامبخش آیینهایی بوده است که تنها چند روز پس از آن با عنوان میلاد مسیح جشن گرفته میشوند.
یلدا که از آن با نام شب چله نیز یاد میشود، در سنت ماقبل زرتشتی پرستش میترا، خدای خورشید، ریشه دارد اما در دوران زرتشتیان بود که محبوبیت و رواج یافت و طلوع خورشید پس از طولانیترین شب سال جشن گرفته شد. -
گاه تقویم، داستانهای قدیمیتری را برای ما روایت میکند. از پیوندهایی که در نگاه اول شاید بعید به نظر برسند. مانند جشن باستانی یلدا در ایران زمین و کریسمس در میان مسیحیان. آیا ممکن است این دو آیین، با همه تفاوتهای فرهنگی و تاریخی، ریشههایی مشترک داشته باشند؟
یلدا، این شب باشکوه که مردمان پهنه وسیعی از آسیای میانه گرفته تا خاورمیانه این طولانیترین شب سال را جشن میگیرند، یکی از قدیمیترین جشن های باستانی ایران زمین میباشد. در ایران باستان، مردم باور داشتند که با پایان این شب تاریک، خورشید بار دیگر به قدرت خود بازمیگردد و روزها بلندتر میشوند. یلدا در زبان سریانی به معنای «زایش» است؛ زایش خورشید، تولد روشنایی و آغاز نویدبخش روزهای بهتر. -
ایران، امپراتوری هخامنشی و کورش کبیر، نقش پررنگی در کتاب مقدس یهودیان که به عنوان «عهد عتیق» بخشی از کتاب مقدس مسیحیان نیز شد، داشتند. در روایات مسیحیان نیز از همان آغاز نقش ایرانیان به چشم میخورد. از جمله تزئینات کریسمسی که همهجا میبینیم شمایل «سه مرد شرقی» است که پس از تولد عیسی به دیدنش میآیند و برایش طلا و صمغ کندر و مُر مَکی میآورند. «شرقِ» مورد نظر آن سالها به احتمال بسیار ایران بوده است.
در سده اول مسیحیت روایاتی درباره سفر حواریون عیسی به ایران وجود دارد. مثلا توما، که پس از سفرهای شرقی خود در جنوب هندوستان درگذشت، تقریبا به طور قطع از ایران گذشته است. مسیحیان ایران در داستانهای خود از سخنرانی او برای پیروانش در ساحل دریاچه ارومیه میگویند. روستای آشوری مار نوخا در آن نزدیکی، امروز کلیسایی دارد که پیشینه خود را به توما میرساند. - Se mer
