Episodes
-
4 lipca mija 250 rocznica ogłoszenia Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Niekwestionowanym symbolem tego kraju jest nowojorska Statua Wolności, która była darem narodu francuskiego na stulecie powstania USA. Historię tego monumentu przypomina dr Rafał Kuś amerykanista z UJ. W miejscowości Pień koło Bydgoszczy od ponad 2 dekad prowadzone są prace wykopaliskowe na tamtejszym XVII-wiecznym cmentarzysku. Najbardziej intrygującym pochówkiem jest ten, w którym spoczęła młoda kobieta. Archeolodzy odnaleźli na jej szyi sierp, a na palcu u nogi – zawieszoną kłódkę. O tzw. „wampirce Zosi” i innych zagadkowych grobach z Pnia opowiada prof. Dariusz Poliński z UMK w Toruniu. Rozegrana 3300 lat temu bitwa pod Kadesz uznawana jest za jedną z najlepiej udokumentowanych bitew starożytności. Do starcia między ówczesnymi potęgami Bliskiego Wschodu: Egiptem a państwem Hetytów doszło w Syrii, która była terenem spornym obu mocarstw. Szczegóły wyjaśnia egiptolog – dr Filip Taterka z PAN.
-
Jakość wody ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa ludzi, zwierząt i całego ekosystemu. Przeprowadzane są w związku z tym regularne badania wody, aby odpowiednio wcześnie wykryć ewentualne nieprawidłowości i jeśli jest taka konieczność to zostają wdrożone natychmiastowe działania. Jak się bada wodę w rzekach, jeziorach czy w innych zbiornikach a także w wodach gruntowych opowiada hydrobiolożka: dr hab. n. biol. Agnieszka Kolada. Czym charakteryzują się komputery kwantowe, czy wyprą z użycia te których teraz używamy, czym ma być: dzień Q–Day i czego dotyczy świeżo opublikowany raport Instytutu Łączności o bezpieczeństwie w erze komputerów kwantowych opowiada: dr. inż. Elzbieta Andrukiewicz. Co wiedzieliśmy do tej pory a co wynika z najnowszych badań dot. funkcji mikrobiomu dla poznania mechanizmu wielu chorób czy opracowania nowych terapii a także nowych możliwość ćwiczenia układu odpornościowy opowiada badacz mikrobiomu dr n. med. Tomasz Hutsch.
-
Missing episodes?
-
1 lipca 1656 roku podczas "potopu" szwedzkiego wojska Korony odniosły zwycięstwo w oblężonej od kwietnia Warszawie. W 470. rocznicę wydarzeń prof. Konrad Bobiatyński przypomina ich przebieg i pamięć historyczną dotyczącą szwedzkich grabieży polskich dóbr kultury i stan obecny zwrotu zrabowanych dzieł sztuki. W traktacie pod tytułem "Zachęta do filozofii" Arystoteles opowiada w prosty sposób o spełnieniu człowieka poprzez filozofowanie, refleksję i kontemplację. Tekst komentuje prof. Michał Zembrzuski, filozof. Z okazji Światowego Dnia Architektury, Marek Chrobak, prezes SARP-u mówi o wyzwaniach współczesnej architektury w kształtowaniu otoczenia, a także o niedawnym Kongresie Architektów Polskich, który przebiegał pod hasłem "Przestrzeń – wartość i odpowiedzialność".
-
Cuda na balkonie-nauka podpowiada jakie wybierać rośliny do hodowli balkonowych. Robotnice w ekosystemie-wyjaśnimy organizację rodzin pszczelich, jak rodzi się matka i jak powstaje miód. Muzeum Lniarstwa w Żyrardowie-zachowane artefakty przemysłu z połowy XIX w.
-
Mija rok od wylotu dr S. Uznańskiego-Wiśniewskiego na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Lot odbył się w ramach polskiej misji technologiczno-naukowej IGNIS. Rozmowa z płk M. Mazurem. Architektura to budowanie relacji – między budynkami a ich otoczeniem oraz między ludźmi, którzy ją tworzą i z niej korzystają. Muzeum Architektury we Wrocławiu zaprasza na wystawę "SPLOTY. Barbara Brukalska, Helena Syrkus i sieci modernizmu". O szczegółach M. Jędrzejczyk oraz A. Kędziorek. Gazety ulotne odegrały znaczącą rolę - także w historii Polski. Czym były? Opowiada T. Grajpel.
-
Badacze od dawna zastanawiali się, jak Piastowie finansowali rozwój swojego państwa. Dziś nie ma wątpliwości, że dochodowym towarem eksportowym byli niewolnicy dostarczani na rynki arabskie i do Bizancjum. O tym m.in. pisze w książce „Korzenie Polski 2” - prof. Przemysław Urbańczyk – archeolog z UKSW i PAN. Pierwszy cesarz Chin Qin Shi Huang zmarł w 210 r. p.n.e. Jego grobowiec ukryty pod wielkim kopcem nie został otwarty przez archeologów, natomiast teren wokół wzgórza dostarcza co jakiś czas sensacyjnych znalezisk. Ostatnio odkryto tam bogaty pochówek prawdopodobnie cesarskiego syna księcia Gao - opowiada dr Albert Kozik – sinolog z UW. Co z dorobku Bizancjum na trwałe wpisało się we kulturę nowożytnej Europy? O ocalonych greckojęzycznych antycznych dziełach, fundamentach prawa, chrystianizacji plemion słowiańskich przez Bizantyńczyków czy wreszcie o … widelcu, który także przyszedł do nas ze wschodu – opowie dr Andrzej Kompa – bizantynista z Uniwersytetu Łódzkiego.
-
Opieka afirmacyjna wobec osób transpłciowych w praktyce medycznej– to cykl naukowych wykładów zorganizowanych w czasie sesji edukacyjnej przez Warszawski Uniwersytet Medyczny. Wydarzenie to było pokłosiem opublikowanych wyników badań w Nature dot. tkz. stanu dobrostanu i zaopiekowania osobami transpłciowymi. Jak rozumieć ten rodzaj seksualności wyjaśnia prof. Kinga Janik–Koncewicz. LEX AI. to polska aplikacja prawnicza oparta na sztucznej inteligencji a stworzona specjalnie do pracy z polskim prawem. O tym zupełnie nowym narzędziu dla prawników, ale i dla osób potrzebujących porady prawnej, której może udzielić robot humanoidalny opowiada mecenas Kajetan Komar–Komarowski. KangDuo SR2000. Pierwszy w Europie zabieg z użyciem nowego systemu robotowego KangDuo wykonano w Polsce a promocja tego wydarzenia odbyła się: 24.06.26. O zalrtach dla operatora, ale i dla pacjenta opowiada dr hab. n. med. prof. UM MSC Tomasz Szopiński.
-
Zainteresowania teatralne króla skupiały się wokół autorów takich jak Sofokles, Szekspir, Molier i Racine. Ich wizerunki zdobiły teatry dworskie w Starej Oranżerii i Amfiteatrze, które działały w Łazienkach od 1788 roku. Liczne dwory, parki i ogrody na terenie Mazowsza przechodzą rewitalizację i są odtwarzane na wzór dawnych fotografii i map. Zespoły parkowo-pałacowe zyskują nowe oblicze poprzez odbudowę zieleni, pielęgnację starodrzewu, alej dojazdowych czy zabudowań dworskich. Zamek Królewski w Warszawie uczcił 150. rocznicę urodzin wybitnego historyka sztuki wystawą "Zygmunt i Natalia Batowscy. O sztuce epoki Stanisława Augusta”.
-
Po ponad 50 latach do Zamku Krzyżtopór w Ujeździe (Świętokrzyskie) mają wrócić cenne zabytki archeologiczne przechowywane dotąd na Wawelu. Z tej okazji porozmawiamy o Zamku i jego mieszkańcach. W Leszczach powstał Centralny Magazyn Próbek Geologicznych, jedno z najnowocześniejszych archiwów geologicznych w Europie. Obiekt wybudowany przez Państwowy Instytut Geologiczny pomieści 930 km bieżących rdzeni wiertniczych z ponad 10 tys. otworów z całej Polski. Czy można wyleczyć złamane serce, złagodzić ból rozstania "powszechnym" środkiem przeciwbólowym? Na to pytanie odpowie tropiący niezwykłe doniesienia naukowe Michał Rolecki z OKO.Press.
-
17 czerwca z portu w Gdańsku wyruszyła jubileuszowa 40. wyprawa badawcza AREX na Spitsbergen realizowana na pokładzie statku badawczego Oceania. Jest to wyjątkowy moment podsumowujący cztery dekady nieprzerwanych badań prowadzonych przez naukowców z Instytutu Oceanologii PAN. O szczegółach prof. S. Sagan. Po kilku miesiącach prac adaptacyjnych sala wystawiennicza Muzeum Politechniki Warszawskiej jest już w pełni dostępna dla zwiedzających. Rozmowa z K. Czajką-Kalinowskim. Wystawa "Czas samurajów" w Muzeum Narodowym w Lublinie. Ekspozycja czynna jest do 27 września, a towarzyszy jej cykl spotkań "Samurajowie a buddyzm zen". Opowiadają M. Tymochowicz, M. Siedlaczek i M. Drewniak.
-
Archeologiczna podróż po świecie dawnych wierzeń i zapomnianych bóstw – czyli jakie rytuały odprawiano w jaskiniach? Czy rondele sprzed 7 tys. lat mogły być miejscami kultu pierwszych rolników na naszych ziemiach? Rozmowa z Szymonem Zdziebłowskim – dziennikarzem naukowym National Geographic Polska, autorem książki „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Jednym z gospodarzy tegorocznego mundialu jest Meksyk, gdzie tradycja gry w piłkę sięga nawet 2 tys. p.n.e. Jakie znaczenie miały te rytualne zawody dla dawnych ludów Ameryki Środkowej - wyjaśniają dr Jan Szymański - archeolog z UW i Santiago Ybarra, członek Projektu Archeologicznego San Isidro. Ladino - zwane judeo-hiszpańskim - to język Żydów sefardyjskich, który ukształtował się po wygnaniu ich społeczności z Płw. Iberyjskiego w 1492 r. O historii języka ladino opowiada dr hab Agnieszka August Zarębska z Uniwersytetu Wrocławskiego, autorka książki „Słowa gasnącego języka. Współczesna poezja ladino”.
-
W USA trwają testy UPatch–ultrasonograficznego plastra do długotrwałego obrazowania ciężarnych kobiet. Dr hab. n. med. Jacek Sieńko, ginekolog–położnik, onkolog z WUM oraz lekarz Szpitala Klinicznego im. ks. Anny Mazowieckiej wyjaśnia idę tego eksperymentu medycznego. Z badań medycznych wynika, że krew potrzebna jest w Polsce co 15 sekund, a regularnie krew w kraju oddaje tylko 1.5 proc. populacji. Stąd idea popularyzacji wiedzy o krwi. Tak powstał program edukacyjny "Liga Krewniaków, Bohaterów masz we krwi", o którym mówią: Katarzyna Velinov – założycielka oraz Prezeska Zarządu Krewniacy.pl oraz doktor Agnieszka Szymczyk – specjalistka hematologii. Biolodzy od dawna uważali, że porządek w komórkach zawdzięczamy zawartych w ich wnętrzu organellom, które otoczone są błonami. Okazuje się, że wcale tak nie jest. O tym Michał Białobrzeski z Instytutu Fizyki PAN.
-
Prof. Rudolf Zuber jeden z najbardziej znanych geologów przełomu XIX i XX wieku opracował kartografię pokładów naftowych Karpat, był również międzynarodowym ekspertem w dziedzinie złóż naftowych w różnych regionach świata. Jeden z pierwszych parków publicznych w Polsce powstał na początku XIX wieku z inicjatywy architekta prof. Feliksa Radwańskiego, którego projekt przywidywał budowę ogrodów wokół dawnych fortyfikacji Krakowa. W związku z konferencją naukową na Wydziale Filozofii UW poświęconą myśli niemieckiego filozofa Martina Heideggera, podzielimy się refleksjami na temat bieżących prac naukowych i analiz dotyczących jego spuścizny.
-
Na Politechnice Śląskiej stworzono otwarty system do prowadzenia doświadczeń z roślinami w warunkach symulowanej mikrograwitacji powstał na Politechnice Śląskiej. Tak zwany klinostat automatyzuje obrót, oświetlenie, podlewanie i zbieranie danych, dzięki czemu badania nad uprawą roślin w kosmosie można prowadzić taniej — także na Ziemi. Gość: Maciej Malczyk, Polichnika Śląska. Nowa metoda polskich chemików pozwala odzyskiwać lit z odpadów solnych. Lit jest jednym z kluczowych surowców współczesnej energetyki. Wykorzystuje się go m.in. w akumulatorach litowo–jonowych. Wraz z rozwojem elektromobilności oraz odnawialnych źródeł energii rośnie więc zapotrzebowanie nie tylko na sam lit, lecz także na technologie pozwalające pozyskiwać go szybciej, czyściej i z mniejszymi stratami. Gość: Jakub Narodowiec, Instytut Chemii Organicznej PAN. Zespół AGH Solar Boat zaprezentował swoją najnowszą łódź solarną. Gość: Anita Uzar, studentka AGH.
-
"Kultura chorwacka w Krakowie" - nowa wystawa w Bibliotece Jagiellońskiej. O szczegółach prof. M. Czerwiński. Królewski egzemplarz Statutu Łaskiego z 1506 r. na wystawie w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Opowiada dyrektor R. Kostro. "Sztuka i architektura biskupstwa lubuskiego. Śladami zapomnianego dziedzictwa" w Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. Rozmowa z dr A. Polak-Woźniak oraz B. Maculewicz.
-
100 lat temu w Barcelonie zmarł Antonio Gaudi. Niezwykle oryginalny kataloński architekt miał na swoim koncie liczne projekty m.in. prywatnych domów, kamienic, Parku Güell czy Katedry Sagrada Familia. O życiowej drodze Gaudiego - od modnego dandysa po oddanemu Bogu i hołdującemu ubóstwu twórcy monumentalnego dzieła - opowiada prof. Marta Leśniakowska z Instytutu Historii Sztuki PAN. Przed nami 29. Piknik Naukowy im. prof. Łukasza Turskiego. W Eurece gościmy Monikę Sitek - popularyzatorkę nauk przyrodniczych z Fundacji Light Pollution Think Tank, która wyjaśnia, jak nadmiar sztucznego światła oddziałuje na rośliny, ekosystemy i ludzi. Ogólnopolska inauguracja Europejskich Dni Archeologii 2026 odbyła się 9 czerwca w średniowiecznej Wieży Książęcej w Siedlęcinie. Miejsce to słynie z unikatowych, średniowiecznych malowideł, które ilustrują historię sir Lancelota - jednego z rycerzy Okrągłego Stołu. O tym zabytku opowiada dr Agnieszka Oniszczuk z Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
-
Odnowiona Altana Chińska w Jabłonnie ponownie otwarta dla zwiedzających. Zabytek jest jednym z najcenniejszych przykładów architektury ogrodowej przełomu XVIII i XIX w. w Polsce. O szczegółach Monika Kallista. Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie na 29. Pikniku Naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik. Opowiadają dr Jarosław Domański i Wojciech Gromelski oraz Dorota Duszyńska.
-
Rozmowa z prof. Marcinem Napiórkowskim, semiotykiem kultury, profesorem w Instytucie Kultury Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Od września 2024 r. prof. Marcin Napiórkowski jest dyrektorem Muzeum Historii Polski. W swojej pracy badawczej zajmował się m.in. historią pamięci o Powstaniu Warszawskim, analizą przemian we współczesnej polskiej kulturze pamięci oraz zagadnieniem depolaryzacji i budowania mostów ponad politycznymi podziałami. Autor książek, m.in. "Powstanie umarłych" oraz "Naprawić przyszłość", a także współautor i redaktor leksykonu terminów pamięci zbiorowej "Modi Memorandi". Współtwórca musicalu "1989". Rozmowa o tekstach w jego książce "Polska jest życzliwa".
-
Na 29. Pikniku Naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik swoją działalność pokażą m.in. Polska Agencja Kosmiczna (POLSA) oraz Narodowe Centrum Badań Jądrowych. O szczegółach Anna Bukiewicz-Szul oraz Artur Skwarek. "Humanistyczny modernizm. Maciej i Stanisława Nowiccy” – wystawa prezentowana w Muzeum Architektury we Wrocławiu. Opowiada Kacper Kępiński.
-
Smog i hałas od lat budzą niepokój, ale coraz więcej uwagi naukowcy poświęcają innemu, być może mniej oczywistemu zagrożeniu – zanieczyszczeniu światłem. O szczegółach dr Sylwester Kołomański. Początki drukarstwa na ziemiach polskich. Wynalazek Gutenberga szybko, bo już w latach 70. XV w., dotarł do stolicy ówczesnego Królestwa Polskiego. Opowiada Tadeusz Grajpel. Wystawa "Tej miłości trzeba się uczyć... Antoni Ponikowski – młodość i ruch oporu na Kielecczyźnie" w Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego w Nowej Słupi. Rozmowa z Roksaną Ponikowską oraz prof. Szymonem Orzechowskim.
