Episodes
-
Socjalizm otworzył pałace robotnikom rolnym
Po wojnie w dawnych pruskich pałacach na Mazurach urządzano biura i mieszkania, ale też świetlice, przychodnie i przedszkola. Dawne sale balowe szybko zmieniły się w miejsca wesel i projekcji objazdowego kina. Robotnicy rolni, którzy jeszcze niedawno służyli po dworach, wchodzili teraz do środka jako do siebie. Tyle że część dyrektorów PGR-ów szybko wcieliła się w rolę dawnego dziedzica, bawiąc się jazdą konną i urządzając polowania. Czy społeczna rewolucja okazała się pełna? Opowiada Justyna Szklarczyk, kulturoznawczyni i socjolożka z Instytutu Kultury Polskiej i Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UW. Pyta Maks Walewski
-
Myszarka ogrzewająca swój ogon w molekularnym obiektywie
Widok małego gryzonia owijającego sobie swój ogon wokół szyi jest, z pewnością, rozkoszny, ale może być także wstępem do niezwykłych odkryć. Okazuje się, że rzeczony ogon może się wychłodzić do temperatury poniżej zera, bez uszczerbku dla tkanek. Prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii UW i prof. Rafał Stryjek z Instytutu Psychologii PAN patrzą na myszarkę od molekularnej i behawioralnej strony, które opisują w rozmowie z Kacprem Koźlukiem.
-
Polityczne farmy trolli - jak i gdzie działają?
Internetowy trolling to już dawno nie tylko robienie żartów na forach. Nowoczesne trolle to zorganizowane grupy, które mogą specjalnie działać w celu dezinformacji i manipulacji społeczeństwa. Kuba Łasicki rozmawia z autorką badań nad trollingiem - dr Agnieszką Marzędą z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW.
-
Ponad 4h dziennie. Co dzieci robią w Internecie?
Prawie 2,6 mln (81%) polskich dzieci w wieku 7-14 lat korzysta na co dzień z internetu. Przed smartfonem spędzają średnio ponad 4 godziny dziennie. Raport "Internet dzieci" przyjrzał się ich aktywności: z jakich platform korzystają najczęściej i jakie zagrożenia na nich czekają? Kuba Łasicki rozmawia z dr hab. Anną Miotk z Uniwersytetu Warszawskiego i Polskich Badań Internetu.
-
Polskie badania nad szczepionkami mRNA na łamach Nature
Członek pierwszego od lat polskiego zespołu, którego projekt zakończył się publikacją w prestiżowym Nature, dr Paweł Krawczyk z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie opowiada o badaniach nad szczepionkami mRNA. O wyniki pyta Kacper Koźluk.
-
Sztukę od przypadku dzieli jedna liczba
Czy da się zmierzyć, czy obraz jest dziełem sztuki? Zespół fizyków, biologów i filozofów sprawdził to w toruńskiej galerii Wozownia. Chociaż badani nie wiedzieli, że obok obrazów artystki oglądają także wytwory sztucznej sieci neuronowej, to ruch ich gałek ocznych zdradził różnicę. Zdaniem naukowców sztukę od przypadku odróżnia matematyczna własność, którą artyści realizują intuicyjnie ‒ nawet o niej nie myśląc. Opowiadają dr hab. Jacek Rogala z Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej oraz prof. Marek Kuś z Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk. Pyta Maks Walewski
-
Teleskop Roman wystartuje miesiąc wcześniej, niż zapowiadała NASA
Nowy teleskop kosmiczny wyruszy w kosmiczną podróż 30 sierpnia. To oficjalny komunikat NASA, która przyspieszyła o kolejny miesiąc wcześniej podawaną datę. Naukowcy dostaną do dyspozycji stukrotnie większe niż w Hubble'u pole widzenia i aktualizowane co kwadrans zdjęcia ponad 200 milionów gwiazd. Ale jak z drobnego drgnięcia światła odległej gwiazdy poznać, że znalazła się przy niej planeta ‒ i czemu tym razem w poszukiwaniach może pomóc każdy? O gorącym czasie przed startem opowiada dr hab. Radosław Poleski z Obserwatorium Astronomicznego UW. Pyta Maks Walewski
-
Upcoming 2025 - "Bezkres wspólnoty" na ASP
Co roku warszawska Akademia Sztuk Pięknych prezentuje wybrane dyplomy swoich najświeższych absolwentów ze wszystkich wydziałów. W tym roku po raz kolejny zaprasza w roli kuratorki wystawy osobę z zewnątrz, w tym wypadku Martę Czyż. Jakie prace zobaczymy na wystawie otwartej w Pałacu Czapskich od najbliższego piątku aż do końcówki września? I czemu o 18:00 19 czerwca warto wpaść na wernisaż wystawy Upcoming?
-
Jak upały zmieniają nasze życia?
Skutki kryzysu klimatycznego to nie pieśń przyszłości - ale zmiany, które już dziś obserwujemy w Polsce. Jedną z nich są coraz częstsze i coraz ostrzejsze fale upałów, odczuwalne zwłaszcza w miastach. W jaki sposób temperatura wpływa na nasze życie? I dlaczego szczególnie mocno dotyka seniorów i mniej zamożne osoby? O badaniu społecznych skutków upałów w Kampusie Nauka opowiada doktora Zofia Boni, antropolożka społeczna z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pyta Bartosz Pergół
(Fot. Immo Wegmann on Unsplash)
-
Miasto uczy języka, czyli o glottodydaktyce miejsca
Hala Mirowska, Starówka, Pałac Kultury i Nauki - czy to mogą być miejsca nauki języka? Jak nauczyć się tam polskiego? O glottodydaktyce miejsca, nauce języka poza klasą i Warszawie jako przestrzeni edukacyjnej opowiada dr Barbara Łukaszewicz z Centrum Języka Polskiego i Kultury Polskiej dla Cudzoziemców „Polonicum” na Wydziale Polonistyki UW. Rozmawia Marta Boroń.
-
Najgorętszy Mundial w historii. Jak temperatura wpłynie na piłkarzy?
Podczas tegorocznych Mistrzostw Świata piłkarze będą narażeni na negatywny wpływ warunków atmosferycznych. Stadiony położone są w upalnych dolinach i wilgotnych górach. Dr Kamil Leziak, klimatolog z Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych UW, przewiduje, że te niesprzyjające warunki mogą odbić się na formie piłkarzy. Rozmowę prowadzi Kuba Łasicki.
-
Czym jest miasto piętnastominutowe?
Koncepcja bardzo popularna – i tyleż kontrowersyjna. Ale czy słusznie? Kacper Koźluk w rozmowie z Maciejem Misztalem z Laboratorium Badań Miejskich Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych pyta o genezę i założenia teoretyczne miast piętnastominutowych. Czy takie miasta można spotkać w praktyce już teraz? Można! Ale gdzie?
-
Co państwom wolno na morzach? Polski sędzia Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza w Kampusie Nauka
Z okazji Światowego Dnia Oceanów Konrad Marciniak, sędzia Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza opowiada o tym, jak regulujemy relacje między państwami na oceanach. Jaki wpływ rekomendacje Trybunału mają na światową ochronę środowiska? I dlaczego niektóre pilne kwestie - takie jak blokowanie Cieśniny Ormuz - nie są rozpatrywane przez znajdujący się w Hamburgu międzynarodowy sąd? O prawo morza sędziego Marciniaka pyta Bartosz Pergół
(Fot. Matteo Bernardis on Unsplash)
-
Jak badamy polskie badania?
Wyniki ewaluacji, biorącej pod uwagę działalność naukową i pozanaukową pracowników, zadecyduje o finansowaniu jednostek badawczych na kolejne lata. To dobra okazja, żeby spojrzeć na naukę z nieco większego dystansu i zadać sobie pytanie czy funkcjonujemy w najlepszym z możliwych systemów. Rozmowę z dr Agnieszką Żok z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu prowadzi Kacper Koźluk.
-
Stres w pracy to nowe metale ciężkie? Socjolożka o nadchodzących regulacjach miejsc pracy
Zuzanna Kowalik z Instytutu Badań Strukturalnych i Uniwersytetu Warszawskiego opowiada o zagrożeniach psychospołecznych w pracy. Czemu cały czas je ignorujemy, chociaż badania od lat pokazują jak szybko i drastycznie złe warunki pracy - stres, nadmierne obciążenie zadaniami, niewłaściwe zarządzanie - potrafią zniszczyć nasze zdrowie? Chociaż pierwsze ustalenia w tej sprawie w Europie sięgają 2004 roku, dopiero tegoroczna inicjatywa Parlamentu Europejskiego może przynieść faktyczną zmianę w Unii i w Polsce. O problemie zdrowia psychicznego w pracy i nadchodzących unijnych regulacjach w tym zakresie socjolożka opowiada Bartoszowi Pergołowi.
(Fot. Vitaly Gariev on Unsplash)
-
Molekularna praca molekularnych maszyn
Z dr. Wojciechem Danowskim z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego rozmawiamy o mniej niż mikroskopijnych cząsteczkach, które, wykonując określoną pracę, zachowują się jak molekularne maszyny i takim też mianem są określane. O obecnych badaniach i przyszłych zastosowaniach opowiada Kacprowi Koźlukowi.
-
AI kontra rozwój nastolatków. Jak wpływa na ich mózgi i relacje?
Nastolatkowie korzystają ze sztucznej inteligencji w celu nauki oraz wykonywania prac do szkoły, ale także rozmawiają z chatbotami. Część z nich uważa, że takie rozmowy są lepsze od rozmów z prawdziwymi ludźmi. W jaki sposób wyręczanie się AI wpływa na plastyczny umysł nastolatków i jakie społeczne konsekwencje mają relacje z chatbotami? Te i inne pytania Kuba Łasicki zadał Katarzynie Gańko - starszej specjalistce ds. programów edukacyjno-informacyjnych NASK.
-
Czy las nadąży za zmianą klimatu?
Najszybciej zmieniają się nie lasy ani łąki, lecz szczyty gór; wraz z przystosowanymi do chłodu roślinami znika też bioróżnorodność. Prawdziwy problem narasta jednak tam, gdzie zmiany są najmniej widoczne. Pod koronami drzew leśne runo trwa w klimacie, który poza lasem odchodzi już w zapomnienie. Co stanie się, gdy ta chłodząca osłona pęknie? Wyniki opublikowanych w „Nature” badań omawia ich prof. Bogdan Jaroszewicz, kierownik Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Maks Walewski
-
Czy świat wielkiej polityki i ambasad jest naprawdę tak niedostępny, jak nam się wydaje, i dlaczego warto się nim interesować w pełnym napięć 2026 roku? O kulisach, logistyce i gaszeniu pożarów przy flagowym projekcie SKN Spraw Zagranicznych opowiada jego koordynator, Adam Kobiałko. Rozmowę o tym, czego o relacjach międzynarodowych nie dowiecie się z żadnego podręcznika, poprowadził Kamil Kuć.
-
Wykluczenie transportowe istnieje? Transport w miastach a poza nimi
Czy rzeczywiście Polska jest jednym z liderów pod względem liczby samochodów w Europie i od czego zależą nasze zachowania transportowe - m. in. o tym mówi raport "Co nas porusza?". Kuba Łasicki rozmawia z jednym z jego autorów, dr Michałem Czepkiewiczem z EUROREG-u Uniwersytetu Warszawskiego.
- Show more
