Episoder
-
Kan technologie het volgelopen stroomnet ontlasten? Op de campus van de TU Eindhoven wordt gebouwd aan een grootschalige energieproeftuin waar elektriciteit, warmte, groene waterstof en synthetische gassen in Ć©Ć©n systeem samenkomen. In de projecten GENIUS en BACH wordt getest of slimme sturing, opslag en conversie meer ruimte op het bestaande net kunnen maken.
Te gast is Mark Boneschanscher, decaan van de faculteit Scheikundige Technologie van de TU/e en voormalig directeur van energie-instituut EIRES. We praten over wat die proeftuin oplevert. Opmerkelijke conclusie voor een technische universiteit: de techniek bestaat grotendeels al en is niet het grootste probleem. Het echte knelpunt is organisatorisch. Wie krijgt voorrang en wie betaalt de rekening? Dreigt de campus, net als andere energie-hubs, een 'gated community' op het stroomnet te worden?
Het creƫren van energiehubs, waar gebruikers flexibel met energie omgaan, kan 10 tot 30 procent van de netcongestie oplossen, schat Boneschanscher. Voor de rest blijft er maar ƩƩn antwoord: graven en kabels leggen.
-
Vanaf 1 juli bepaalt het prioriteringskader van de ACM wie voorrang krijgt op het volle stroomnet. Energie-expert Paul Giesbertz is geen fan van dat kader. We zouden het eigenlijk niet over moeten hebben, zegt hij in de podcast.
Volgens Giesbertz is het prioriteringskader namelijk geen oplossing. Het verkleint de wachtrij niet. Wie de een voorrang geeft, stelt de ander achter. Evidente keuzes, zoals een ziekenhuis voorrang geven op een casino, hadden netbeheerders ook zonder kader kunnen nemen. De echte vraag is volgens Giesbertz waarom netverzwaring achterblijft, en waarom de ACM niet meer doet aan het stimuleren van snellere investeringen.
Verder hebben we het over de Straat van Hormuz, energiearmoede en de keuze tussen een capaciteitsmarkt en een strategische reserve.
Excuses voor de wisselende geluidskwaliteit in deze aflevering, veroorzaakt door een haperende microfoon.
-
Mangler du episoder?
-
Per 1 januari 2027 wordt de salderingsregeling afgeschaft, de maatregel die bijna drie miljoen huishoudens aan zonnepanelen hielp. Saldering liet huishoudens het stroomnet als gratis batterij gebruiken, zonder enige prikkel om opwek en verbruik op elkaar af te stemmen. Roy op het Veld bespreekt de afschaffing van die regeling met Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Wat doet het einde van saldering met de energietransitie? Mulder ziet twee effecten. De aanwas van nieuwe panelen zwakt waarschijnlijk wat af, omdat de terugverdientijd langer wordt. Maar aan de andere kant wordt het energiesysteem er slimmer van. Zodra de regeling wordt afgeschaft, loont het om eigen zonnestroom meteen te gebruiken of op te slaan in een thuisbatterij. Als vraag en aanbod beter op elkaar worden afgestemd, zullen negatieve prijzen grotendeels verdwijnen, voorspelt Mulder.
Mulder heeft een groot vertrouwen in marktwerking, ook in geval van de energiecrisis door de blokkade van de Straat van Hormuz. Bij een dreigend tekort passen vraag, aanbod en prijzen zich vaak sneller aan dan we denken, betoogt hij. Strategische voorraden noemt hij eerder schijnzekerheid dan een oplossing.
Luister nu. Abonneer je voor een nieuwe aflevering elke vrijdag en lees het wekelijkse nieuwsoverzicht op studioschumpeter.nl.
-
In deze aflevering van de ššš®šš¢šØ ššš”š®š¦š©šššš«-podcast bespreekt Roy op het Veld het energienieuws van de week met Ron Stoop van HCSS: van de oplopende energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten tot de toenemende drukte op het stroomnet.
Daarna zoomen ze in op de wereldwijde zonnepanelenindustrie. China domineert de markt, maar heeft inmiddels zo'n enorme overcapaciteit dat fabrikanten onder de kostprijs werken en omvallen. Is dat een crisis, of juist een gezonde shake-out? En vooral: wat betekent het voor Europa, dat voor meer dan 95 procent afhankelijk is van Chinese panelen?
Dieper in de keten gaat het ook over de verborgen afhankelijkheid bij de grondstof polysilicium, het Groningse Resilicon dat daar verandering in wil brengen, de 'kill switch' in Chinese omvormers, en de vraag of Europa de politieke wil heeft om een eigen industrie op te bouwen.
-
Het draagvlak voor de energietransitie kalft af, bleek deze week uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau, maar tegelijk hamsteren huishoudens netcapaciteit bij Stedin, zodat ze zeker weten dat ze ruimte hebben voor een elektrische auto en/of warmtepomp. Handelen mensen uit klimaatbesef of vanwege de portemonnee? En wat zegt dat over de staat van de energietransitie?
In deze aflevering bespreek ik het nieuws van de week met gedragspsycholoog en communicatiestrateeg Daan Remarque. We gaan in op het SCP-onderzoek over dalend draagvlak, de elektrische Ferrari die niemand wil, de stikstof-doorbraak voor netverzwaring, en de psychologie achter politieke polarisatie rond klimaatbeleid.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Mark Boneschanscher, decaan van de faculteit Scheikundige Technologie van de TU Eindhoven. Aan de orde komen onder meer:
De olieprijs wil maar niet onder de 100 dollar per vat blijven. Boneschanscher ziet daarin een patroon: crisis na crisis bevestigt dat de afhankelijkheid van fossiele import onhoudbaar is.Op de World Hydrogen Summit in Rotterdam deze week presenteerden vooral Japanse en Koreaanse bedrijven hun technologie. Europa is goed in uitvinden, maar in de productie wordt het keer op keer ingehaald door Aziƫ.De nationale netcongestiedag in Arnhem, waar business cases voor lokale energiehubs zichtbaar worden nu bedrijven jarenlang op een netaansluiting moeten wachten. Boneschanscher vertelt hoe de campus van de TU Eindhoven zelf als energiehub fungeert, met batterijen, warmte-koudeopslag en een elektrolyzer in aanbouw, en hoe PSV Stadion en het busstation als potentiƫle handelspartners voor stroom in beeld komen.Tot slot pleit hij ervoor bij de inkoop van batterijen en elektrolyzers voor energiehubs een gezonde balans te vinden tussen Aziatische en Europese leveranciers, anders ruilen we de ene afhankelijkheid in voor de andere. -
Vanaf 2028 gaat het Europese emissiehandelssysteem ETS2 de energierekening van huishoudens direct raken. Gas, benzine en diesel worden duurder. Het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwde deze week dat het om tientallen euro's per maand kan gaan, afhankelijk van hoe je woont en rijdt.
Maar is 2028 ook echt de startdatum? ETS2 is al een keer uitgesteld, en met de huidige hoge energieprijzen door het conflict in het Midden-Oosten is het niet ondenkbaar dat de politiek weer voor uitstel kiest. En wie betaalt de rekening voor huishoudens die niet zomaar kunnen overstappen op een warmtepomp of elektrische auto?
In de nieuwe aflevering van Studio Schumpeter bespreek ik dit met Sanne de Boer van RaboResearch. Ze legt helder uit hoe ETS2 werkt, hoe groot de onzekerheid is over de COā-prijs na 2030, en welke instrumenten beschikbaar zijn om kwetsbare groepen te beschermen, van sociale leasing tot een vast klimaatcompensatiebedrag per inwoner.
We bespreken ook de nieuwe tijds- en volumeafhankelijke nettarieven die Netbeheer Nederland deze week bij toezichthouder ACM heeft ingediend. Huishoudens betalen in dat voorstel geen vast tarief meer voor hun aansluiting. Wie slim omgaat met stroomverbruik wordt beloond met een lager tarief. Wie telkens op piekmomenten zijn auto wil opladen, betaalt extra voor de aansluiting.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Lijs Groenendaal, interim-directeur van brancheorganisatie NLHydrogenā . Groenendaal werkte eerder bij Shell en RWE en is een expert op het gebied van de waterstofmarkt.
De podcast gaat diep in op de 'wet jaarverplichting groene waterstof', die het kabinet afgelopen week naar de Tweede Kamer stuurde. De wet verplicht industriƫle gebruikers van grijze waterstof om een oplopend percentage te vervangen door groene waterstof: 4 procent in 2030, oplopend naar 10 procent in 2035.
Groenendaal is voorzichtig positief. De wet geeft zekerheid aan producenten, en het handelssysteem met certificaten is typisch Nederlands vernuft, Duitsland wil het inmiddels overnemen. Maar er moet wel nog veel gebeuren. Ook de Raad van State is kritisch over het wetsvoorstel. De jaarverplichting en het subsidiebudget zijn waarschijnlijk onvoldoende om de Europese verplichting van 42 procent groene waterstof in 2030 te halen.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Ron Stoop, analist en econoom bij The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS).
De olieprijs steeg deze week boven de 120 dollar per vat en de wederzijdse blokkade van de Straat van Hormuz houdt aan. Stoop legt uit waarom de markt nog niet volledig reageert: strategische voorraden dempen de eerste schok, maar vraagdestructie is onvermijdelijk als de prijs nog verder stijgt. Landen die fossiele brandstof subsidiƫren met accijnsverlagingen, zoals Duitsland, werken dat proces tegen met eigen publieke middelen.
Het meest opvallende nieuws is voor Stoop de toenemende assertiviteit van Europa tegenover China. De Industrial Accelerator Act sluit Chinese bedrijven uit van Europese aanbestedingen, de cybersecurityregels voor energienetten worden aangescherpt en de Spaanse premier Sanchez, traditioneel een van de vriendelijkere Europese stemmen richting Beijing, kaart publiekelijk de handelsonbalans aan. China dreigt met vergeldingsmaatregelen, maar Brussel trekt zich er weinig van aan.
Verder bespreekt Stoop twee concrete voorbeelden van hoe China energietechnologie als strategisch wapen inzet: door de export van geavanceerde zonnepaneelmachines naar de VS te blokkeren en batterijproductietechnologie voor een grote Indiase gigafabriek te frustreren.
Zijn conclusie is confronterend: als Europa geen eigen industrie opbouwt voor energietechnologie, wordt het afhankelijk van Chinese zonnepanelen, batterijen en windmolens. Dan ruilen we de ene afhankelijkheid in voor de andere.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Olof van der Gaag, voorzitter van de NVDE, de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie.
Aan bod komt het steeds groter wordende probleem van netcongestie. Vijftien gemeenten in Utrecht krijgen vanaf 1 juli een aansluitstop voor groot- Ć©n kleinverbruikers. Van der Gaag is helder: Nederland heeft dit probleem van A tot Z zelf gemaakt. Het goede nieuws is volgens hem dat we het dus ook zelf kunnen oplossen. Van der Gaag overhandigde afgelopen week twee rapporten met suggesties aan staatssecretaris Jo-Annes de Bat. Een rapport van Arcadis over mogelijkheden om investeringen in stroomnetten te versnellen binnen bestaande regelgeving, en een rapport van advocatenkantoor Van Doorne met negen concrete wetswijzigingen waarmee procedures jaren sneller kunnen.
Verder komt aan bod: de groeiende markt voor thuisbatterijen. Zonder enige subsidie of overheidsbeleid worden maand na maand recordverkopen geboekt. Ook vertelt Van der Gaag over zijn pleidooi bij de Europese Centrale Bank voor een rentekorting op leningen voor energietransitieprojecten. Ten slotte toont Van der Gaag zich tevreden met de kabinetsreactie op de energiecrisis. Hij is blij dat de overheid niet kiest voor een generieke accijnsverlaging aan de pomp, maar voor gerichte maatregelen zoals een aanschafsubsidie voor tweedehands elektrische auto's en extra middelen voor het Warmtefonds.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Mark Boneschanscher, decaan van de faculteit Scheikundige Technologie van de TU Eindhoven.
Centraal staat de vraag: durft Nederland expliciete keuzes te maken over welke industrie het wil behouden en welke niet? Boneschanscher stelt dat het huidige beleid te veel via randvoorwaarden en generieke subsidies stuurt, in plaats van strategisch te kiezen voor waardeketens die het land economisch en maatschappelijk nodig heeft. Hij kijkt ter inspiratie naar Japan en Zuid-Korea, landen met vergelijkbare industriƫle uitdagingen die die keuzes wƩl durven te maken.
Verder komen aan bod: de nieuwe Europese CO2-opslagverplichting voor de industrie en de vraag of bedrijven zonder toegang tot infrastructuur daardoor onbedoeld worden afgestraft. Ook bespreekt Boneschanscher de Flexolizer van Alquion, de flexibele elektrolyzer die voortkomt uit de fusie van Battolyser en VDL Hydrogen Systems, die tot een kwart goedkopere groene waterstof zou kunnen produceren doordat hij beter meebeweegt met het variabele aanbod van windenergie.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter spreekt Roy op het Veld met Daan Remarque, gedragspsycholoog en merk- en communicatiestrateeg. Als klimaatoptimist kijkt Remarque met een bijzondere blik naar de energietransitie: niet vanuit beleid of technologie, maar vanuit menselijk gedrag. Hoe krijg je de grote massa in beweging?
Zijn antwoord is verrassend nuchter: mensen veranderen niet omdat ze er moreel van overtuigd zijn om iets aan klimaatverandering te doen, maar omdat iets goedkoper, gemakkelijker of aantrekkelijker is. Dat verklaart waarom de verkoop van tweedehands elektrische auto's vorige maand met bijna 50 procent steeg ā niet vanuit klimaatzorg, maar vanuit de portemonnee. De hoge benzine- en dieselprijzen zijn een steun in de rug voor elektrisch rijden, zo blijkt ook uit cijfers van het CBS en de Bovag.
Verder komen aan bod: waarom overheidscampagnes die mensen vragen 'de knop om te zetten' averechts werken en hoe sociaal kopieergedrag ā de buren doen het, dus ik ook ā een krachtig instrument is. Ook bespreekt Remarque het NVDE-onderzoek waaruit blijkt dat vergunningsprocedures voor wind- en zonprojecten 50 tot 75 procent sneller kunnen zonder nieuwe wetgeving ā mits alle partijen met gevoel voor urgentie samenwerken.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Laetitia Ouillet, directeur van het Sustainable Industry Lab en expert op het gebied van de warmtetransitie.
Aan bod komen de gevolgen van de oorlog tegen Iran, waardoor de olieprijs deze week opliep tot 140 dollar per vat (voor directe levering). Ouillet maakt zich vooral zorgen om de uitgestelde gevolgen: de hogere energierekening komt pas over maanden bij mensen thuis, maar treft dan juist de groepen die het minst kunnen dragen.
Verder komen aan bod:
De toekomst van de drie resterende kolencentrales in Nederland en de vraag of het verbod op kolen per 2030 standhoudt nu de leveringszekerheid onder druk staat.Het PBL-rapport over de gevolgen van klimaatverandering. Het PBL waarschuwt dat tweederde van de meergezinswoningen in 2050 onvoldoende beschermd is tegen hittestress en dat funderingsschade kan oplopen tot 60 miljard euro. Het jaarlijkse rapport van Netbeheer Nederland, waaruit blijkt dat de netbeheerders ondanks krapte op de arbeidsmarkt en trage vergunningsprocedures flink doorwerken aan de uitbreiding van het stroomnet ā al staan nog altijd 15.000 partijen op de wachtlijst.Ten slotte is er goed nieuws uit de waterstofwereld: start-up Battolyser is gefuseerd met VDL Hydrogen Systems en gaat verder als Alquion. Battolyser gaat flexibele elektrolysers bouwen: machines die groene waterstof produceren maar ook stroom opslaan. Een investeringsbesluit voor een demonstratiesysteem van 0,5 megawatt bij een industriĆ«le klant is gepland in mei en de voorbereidingen voor een productiesysteem van 5 tot 10 megawatt zijn reeds gestart. -
In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Ron Stoop van HCSS, The Hague Centre for Strategic Studies.
Er is geen zicht op een snel einde van de oorlog in de Golfregio. Dat maakt pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar Europa's energievoorziening nog altijd is. Stoop laat zien hoe landen als Spanje, dankzij een energiemix van wind, zon, kernenergie Ʃn waterkracht, de stijgende prijzen aanzienlijk beter weten te dempen dan Nederland of Italiƫ.
Verder komen in het gesprek aan de orde:
Netcongestie en de vraag of Nederland niet fundamenteel moet overstappen van een centraal elektriciteitsnet naar decentrale energieclusters, waarbij opwek en verbruik zoveel mogelijk op dezelfde locatie plaatsvinden.
De Industrial Accelerator Act, de nieuwe Europese wet die bij publieke aanbestedingen lokale inkoopvereisten introduceert voor strategische sectoren ā van staal en cement tot windturbines en batterijen ā en daarmee een breuk markeert met decennia van vrije handelspolitiek.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter News Update bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Olof van der Gaag, voorzitter van de NVDE, de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie.
De oorlog in de Golfregio domineert het nieuws en jaagt de olie- en gasprijzen op. Van der Gaag ziet daarin juist een bevestiging van de noodzaak om te versnellen: Nederland verbruikt inmiddels een kwart minder aardgas dan bij het uitbreken van de oorlog in OekraĆÆne, maar er is nog veel meer mogelijk. De NVDE publiceerde deze week een analyse hoe Nederland in vijf jaar nog eens 10 miljard kubieke meter gas kan besparen, door in te zetten op zaken als betere isolatie en industriĆ«le efficiĆ«ntie.
Verder komen aan bod:
De patstelling rond warmtenetten nu die voor minimaal 51 procent in publieke handen moeten komen, maar het geld voor overnames ontbreektDe netcongestie in Utrecht en Gelderland waar Tennet al negen locaties voor een hoogspanningsstation zag sneuvelen in ruimtelijke proceduresDe vraag of het kabinet de druk weerstaat om via accijnsverlaging heel Nederland te subsidiƫren aan de pomp. -
In deze aflevering van Studio Schumpeter News Update bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Barbara Verwayen, clusterregisseur van Cluster6.
Centraal staat een rapport over de realisatie van een regionaal waterstofcluster in Oost-Groningen. Industriƫle bedrijven als Nedmag en Strating willen samen een 'startmotor' vormen door vraag en aanbod van waterstof op kleine schaal van de grond te krijgen, om het vervolgens stap voor stap groter maken.
Verwayen nuanceert de hype rond waterstof en legt uit waarom de financiering en uitvoering ā en niet de technologie ā de bottleneck is.
Er komen meer onderwerpen aan bod: de strategische gasdiscussie en de rol van het Groningen-gasveld, netcongestie en de moeizame zoektocht naar locaties voor hoogspanningsstations, en de erkenning van Ursula von der Leyen dat Europa een strategische fout heeft gemaakt door niet meer te investeren in kernenergie.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter News Update bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Reinier Grimbergen van Blue Circle Olefins.
Aan bod komen de verstrekkende gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten, de langverwachte (maar volgens velen teleurstellende) Industry Accelarator Act van de Europese Commissie, en de afwijzing van de Tweede Kamer om het Groningen-gasveld als strategische reserve achter de hand te houden voor calamiteiten.
-
In deze aflevering van Studio Schumpeter News Update bespreekt Roy op het Veld het nieuws over de energietransitie met Ron Stoop, analist en econoom bij The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS). Aan de orde komen de groeiende twijfels over het Europese klimaatbeleid: Stellantis schrijft 22 miljard euro af op projecten voor elektrische auto's, Italiƫ wil het emissiehandelssysteem (ETS) tijdelijk opschorten en Frankrijk en Zweden blokkeren plannen de gezamenlijke financiering van de uitbreiding van het grensoverschrijdende stroomnet.
Volgens Stoop neemt Europa de verkeerde afslag als het zijn transitiebeleid afzwakt terwijl de rest van de wereld, met uitzondering van de VS, juist versnelt. Ook komen de spanningen rond Chinese windturbines aan bod, de discussie over 'Made in Europe'-clausules in de Industrial Accelerator Act en de vraag hoe ver je als continent moet gaan in het beschermen van strategische industrieƫn zonder concurrentievermogen te verliezen.
-
Maandag wordt een nieuw kabinet beƫdigd. In dat nieuwe kabinet is plaats voor een ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Ʃn een ministerie van Klimaat en Groene Groei.
Welke beleid kunnen we van de bewindspersonen verwachten?
Heleen Herbert (CDA), minister van Economische Zaken en KlimaatStientje van Veldhoven (D66), minister van Klimaat en Groene GroeiJo-Annes de Bat (CDA), staatssecretaris van Klimaat en Groene GroeiOuillet noemt het 'een goede line-up', en is zelfs fan van Jo-Annes de Bat. "Maar het spannendste wordt hoe de onderlinge samenwerking zal gaan."
-
Mark Boneschanscher, decaan van de faculteit Scheikunde van de TU Eindhoven, gaat in Studio Schumpeter in gesprek over het energienieuws van de week. Aan bod komen:
Het aansluitoffensief van overheid, netbeheerders en bedrijfsleven om netcongestie te verlichten.De maatwerkafspraak met Nobian die onder druk staat omdat de provincie Groningen bezwaar maakt tegen verlenging van zoutwinningvergunningen.Het rapport van de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR), waarin staat dat Nederland keuzes moet maken voor welke industrieƫn plek is.Het enorme aantal kolencenarales dat China in de pijplijn heeft (161 gigawatt), maar dat zonnestroom dit jaar desondanks kolenstroom gaat inhalen. - Se mer
