Bölümler
-
In september 2022 kwam een aanspreekpunt voor holebi's in de Vlaamse Katholieke Kerk. De bisschoppen willen binnen de Vlaamse katholieke Kerk de pastorale zorg en begeleiding van homoseksuele personen structureel verankeren. In deze podcast een gesprek met Willy Bombeek, de coördinator van dit aanspreekpunt.
-
Op 12 maart kopletterde de Knack: Nieuwe leerplannen islamitische godsdienst: een kus van de juf en een bank vooruit. In deze aflevering van de podcast van Thomas gaan we in gesprek met twee van de vier commissieleden: Hakim Marmouri en Mohamed El Fadili. Hagere Ben El Fkih en Mourad El krijgen een eervolle vermelding.
In deze aflevering van de podcast bespreken we de gebruikte historisch-kritische methode, de keuze van de drie clusters met de daarbij horende 6+2 domeinen, het beschikbare lesmateriaal en de groeiende lerarenopleidingen islam.
-
Eksik bölüm mü var?
-
Levensbeschouwelijke vaardigheden ontwikkelen bij leerlingen staat of valt met de gebruikte taal. De actualiteit blijft ons uitdagen tot een kritische omgang met nieuwsberichten en sociale media. Ook in de les godsdienst is de complexiteit van de realiteit te voelen. Dialoog dringt zich daar op maar voelt ook een afremmende druk. Woorden kunnen namelijk de wapens zijn die het gesprek doden.
Deze podcast brengt het verhaal achter het lexicon “Woorden in Beweging”, spreken en schrijven over migratie en superdiversiteit.
-
De inspiratie van deze aflevering van de podcast van Thomas is het artikel uit Kerknet over de Klara Top 100 waarin wordt gesteld dat 1 op de 4 composities in deze lijst religieus is. Kunnen we stellen door deze lijst dat er een heropflakkering is van religieuze thema’s of is deze trend eerder atypisch?
https://www.kerknet.be/kerknet-redactie/artikel/klara-top-100-1-op-de-4-composities-religieus
Om deze vragen te behandelen gaat de podcast van Thomas in gesprek met twee professoren en experten van de KU Leuven: musicoloog professor Burn en theoloog professor De Mey.
Moet je een goede religieuze vormig hebben om deze stukken goed te kunnen begrijpen en beleven of helemaal niet?
Professor De Mey: Spontaan denk ik dat het niet noodzakelijk is om theologisch of musicologisch geschoold te zijn, anderzijds is het ook zo dat, wanneer er een bepaalde scholing is ondergaan, andere aspecten opvallen dat zorgt voor een rijkere beleving van een bepaald kunstwerk.
Professor Burn: Ik kan het vergelijken met de Chinese kunst. Ik heb geen enkele achtergrond maar toch is er een appreciatie nodig op een basisniveau.
Er is iets heel erg bijzonders aan de eerste 10 werken in de Klara Top 100. Het zijn allemaal stukken die verdriet in zich dragen. Ik zie hierin niet enkel religiositeit maar een verlangen naar iets dat we verloren hebben in de brede maatschappij.
Andreas Scholl & Collegium Vocale o.l.v. Philippe Herreweghe, Johann Sebastian Bach, Mattheuspassie BWV244: Erbarme dichArvo Pärt, Spiegel im SpiegelGuy Johnston & National Youth Choir of Great Britain o.l.v. Karl Jenkins, Karl Jenkins, The Armed Man. A Mass For Peace: 12.BenedictusGiovanni Battista Pergolesi, Stabat MaterI Solisti del Vento, Wolfgang Amadeus Mozart / arr. Christian Köhler, Requiem in d KV626: Lacrimosa-Hostias-Quam OlimA Sei Voci, Gregorio Allegri, MiserereIgor Levit, Johann Sebastian Bach, Goldbergvariaties BWV988: AriaAndrei Nikolsky, Sergej Rachmaninov, Concerto nr.3 in d voor piano en orkest op.30 (Sergej Rachmaninov)Wiener Philharmoniker o.l.v. Sir John Eliot Gardiner, Edward Elgar, Enigmavariaties op.36: 10.NimrodBenjamin Appl & Concerto Köln, Johann Sebastian Bach, Bist du bei mir BWV508Professor Burn: Het blijft belangrijk om jongeren te confronteren met zulke muziekstukken want het zijn producten van de cultuur. Zo zien de jongeren dat muziek niet enkel entertainment is maar muziek slaat aan bij aspecten van identiteit, dromen en wensen.
Muziek kan een deur zijn om je als mens in een bredere context te plaatsen.
Denkt u dat theologische concepten kunnen worden uitgedrukt of verkend worden door muziek?
Professor De Mey: Zeker en vast, ik heb zelf vroeger gereflecteerd over het War Requiem van Benjamin Britten. Hier werd gekozen voor een confrontatie tussen een meer traditionele inhouden van een Gregoriaans Requiem en daarnaast hoogtepunten uit de literatuur van de grote Britse dichter Wilfred Owen.
De confrontatie van traditie en interpretatie laat mogelijk om over grote thema’s als hoop, als eeuwig leven maar ook over God en het lijden.
https://www.youtube.com/watch?v=625WOYzdvFw
Professor Burn: Deze dichter werd ook gebruikt bij de heroprichting van de kathedraal van Coventry. Je moet niet christelijk zijn om dit bouwwerk te appreciëren.
Muziek kan religie uitdrukken, dat is altijd zo geweest. Als we kijken naar het oudste denken in de muziekgeschiedenis komen we bij Pythagoras. In zijn manier van denken is er verwantschap tussen de basisintervallen en de natuur. Dit is een constante doorheen de Westerse muziekgeschiedenis. Dit is speculatieve muziektheorie en focust zich op de klanken en de harmonie. Dit kan ook een verklaring zijn waarom mensen op deze stukken hebben gestemd.
Hoe kan in godsdienstonderwijs met deze muziekstukken gewerkt worden?
Professor De Mey: Ik zou durven kiezen voor de meer uitdagende, recente stukken: Revelations van Wim Hendrickx. Interessant hier is dit werk te gebruiken in functie van het leerplan en de interlevensbeschouwelijke dialoog.
https://www.youtube.com/watch?v=lVAj29US1Y8
Verder zijn er mogelijkheden met The Armed Man van Karl Jenkins “A Mass for Peace”.
https://www.youtube.com/watch?v=Oc8bc-bA1JM&list=PL292A2AE7B9FD983A
Professor Burn: Een collega van me die verantwoordelijke is voor concertorganisatie zegt altijd dat er twee namen zijn om de zaal te doen uitverkopen. Dat is Arvo Pärt en Hildegard Von Bingen. Om te werken met klassieke stukken in het godsdienstonderwijs is het nodig dat de leerlingen een open geest hebben. De leerkracht kan dan een uitleg geven over de verschillende niveaus van het stuk: een niveau van betekenis (teksten, maatschappelijke context, omstandigheden, intellectuele context, muzikale context).
Mochten er leerkrachten luisteren die al met klassieke muziek aan de slag gingen tijdens hun godsdienstlessen mogen die altijd contact opnemen met ons via [email protected]
Is er een verschil tussen expliciet religieuze muziek en muziek die eerder een vage sacraliteit oproepen?
Professor Burn: Er is een grote overlapping. Bijvoorbeeld: de muziek van Arvo Pärt is niet expliciet religieus maar de muziek van Arvo Pärt draagt een soort spiritualiteit in zich. Hij heeft getracht een taal te creëren die een vorm van “objectieve spiritualiteit” heeft. Het is vaak een samenspel tussen woorden en klanken wat muziek typisch religieus maakt.
Zijn er opvallende verschillen in muzikale stijlen of tradities?
Professor Burn: Het is een gevarieerde lijst binnen bepaalde grenzen. Er is een kern van klassiek repertoire, hedendaagse muziek en ook de meer toegankelijk kant van de hedendaagse muziek. Er is heel weinig heel oude muziek in de lijst. Dat zegt wel iets over de manier waarop de maatschappij in contact komt met klassieke muziek.
De verhouding mannelijke en vrouwelijke aanwezigheid van componisten in het licht van wat er allemaal bestaat is niet in evenwicht. Er is nog veel werk aan de winkel.
Welk stukt ontroert u het meest als musicoloog, als theoloog, als gelovige of als mens?
Professor De Mey: Het is moeilijk om een keuze te maken maar mijn keuze loopt parallel met de keuzes van de luisteraar van Klara. Je hebt bijvoorbeeld twee zettingen van het overbekende stuk Pie Jesu. Zowel van Webber op plaats 60 als van Fauré op plaats 94.
Als ik de gedachte van ...
-
In deze aflevering van de podcast van Thomas laten we pastoor Matthias Noë aan het woord. Hij is 34 jaar en is medepastoor van de pastorale eenheid O.L.V. van Vrede regio Ieper. Hij is ook godsdienstleerkracht in het Lyceum van Ieper. In zijn vrije tijd creëert hij graag rapnummers. In deze nummers aarzelt hij niet om zijn gelovige identiteit te bezingen.
In deze podcast ontdek je of hij dezelfde levenskeuzes zou gemaakt hebben en of hij als priester soms twijfelt. Verder krijgen we van hem ook nog rapnummer te horen met daarbij een mogelijke opdracht voor het onderwijs of bezinningsmoment.
-
In deze aflevering aan de start van 2024 willen we beginnen met warme woorden met onze gaste Kolet Janssen.
Kolet is geboren op 18 april 1955 in Hasselt. Haar schrijftalent heeft ze al vroeg ontdekt. In de middelbare school schreef ze al voor het schoolkrantje met een kritische pen. Na het middelbaar besloot ze godsdienstwetenschappen te studeren aan de KU Leuven om vanaf 1977 godsdienstleerkracht te zijn in het Immaculata-instituut en later aan de VIA-scholengemeenschap, afdeling O.L.-V.-instituut. Sinds 2006 wijdt ze zich volledig aan het schrijven, geven van workshops en het houden van lezingen. Voor kinderen schrijft ze over avonturen, vreemde fenomenen, intrigerende gezinsdynamieken en angstaandjagend grappige thema’s. Voor volwassenen schrijft ze speelse, zowel korte als lange stukjes over hedendaagse onderwerpen met een knipoog of uitgereikte hand naar God. Wekelijks kunnen we Kolet lezen in haar columns op Kerknet.
Kolet kan niet kiezen of ze voor kinderen of volwassenen wil schrijven dus doet ze het allebei. Dat resulteert in een énorm indrukwekkende bibliografie. Op de teller staan ongeveer 50 boeken. Haar inspiratie haalt ze uit het leven van alledag.
Thomas vroeg aan Kolet welk boek uit haar bibliografie zinvol kan zijn om mee te werken in het godsdienstonderwijs. Volgens haar is het belangrijk om met jongeren eerst gebruik te maken van bijbelteksten die geschreven zijn in “hun taal”. Dit wil niet zeggen dat de klassieke bijbelteksten moeten geweerd worden. De eerste stap naar die symbolische gevoeligheid kan een hoge drempel zijn. Door gebruik te maken van zulke werken wordt die drempel verlaagd en kan er opgebouwd worden naar meer.
Hosanna!
-
In deze podcast krijgen we een unieke inkijk in de pastorale werking van 4 godsdienstleerkrachten op vier verschillende scholen. We gaan samen met hen op weg naar Kerst.
Tamara Beirnaert geeft al 7 jaar les op het Sint-Pauluscollege in Wevelgem en staat vooral in de eerste en tweede graad. De pastorale werkgroep op Sint-Pauluscollege is een diverse groep collega’s die niet enkel uit godsdienstleerkrachten bestaat, ook een lid van de directie zit daarbij.
Ilse Verbruggen geeft al 33 jaar godsdienst waarvan 13 jaar in het college Sint-Rita in Kontich. De pastorale werking staat op een heel laag pitje. Vroeger was er meer animo gedragen door godsdienstleerkrachten. Er is nog een pastorale groep die getrokken wordt door een godsdienstleerkracht met leerlingen.
Sabrina Stragier geeft al 23 jaar les godsdienst in de derde graad in het VABI in Roeselare. Een school voor land- en tuinbouw, biotechnieken, biowetenschappen en dierenzorg. De pastorale ploeg is een enthousiaste en diverse groep van 12 leerkrachten en de adjunct directeur. Elke week is er een moment dat deze groep samenkomt. Hiervoor is gezorgd bij het lesrooster.
Bart Willemen, geeft als 13 jaar godsdienst in het Mater Dei Instituut. Er zijn verschillende richtingen op dezelfde school. Van mode tot verzorging maar ook humane wetenschappen en economie. Het team pastoraal is hecht bij ons op school. Op dit moment zijn dit alleen godsdienstleerkrachten.
-
Te midden van de roerige vormingen onder leiding van minister president Jan Jambon (N-VA) werd een gedurfde beslissing genomen: de creatie van een Vlaamse canon. Thomas hield deze 60 vensters van de Canon eerder dit jaar in het licht van het geactualiseerde leerplan godsdienst en daaruit bleek dat meer dan de helft van de ingrediënten een positieve bijdrage kan leveren om die te implementeren in het onderwijs. Maar was dat de bedoeling? In deze aflevering van de podcast van Thomas gaan we in gesprek met Professor en kunsthistorica Katlijne Van der Stichelen en professor en historicus Emmanuel Gerard die de voorzitter was van de expertencommissie. Beiden gelinkt aan de KU Leuven.
-
Gaat het slechter met het onderwijs dan vroeger? Deze vraag stelde Thomas aan emeritus gewoon hoogleraar pedagogische wetenschappen aan de KU Leuven: Marc Depaepe. In juni 2023 ontving hij in Praag de Comenius-medaille voor zijn historisch pedagogisch onderzoek! A life-time achievement!
-
In deze aflevering van de podcast van Thomas nemen we een kijk achter de schermen van het studentenleven! We gaan in gesprek met Aron Velgen. Hij is verantwoordelijk voor de evangelisatie activiteiten in Ichtus Antwerpen.
-
In deze aflevering van de podcast van Thomas: Guido Vanheeswijck, emeritus hoogleraar wijsgerige antropologie, metafysica, cultuur- en godsdienstfilosofie aan de Universiteit Antwerpen en Ku Leuven. Zijn boek Tegendraadse Beschouwingen won de prijs voor het spirituele boek van 2022. In het juryverslag wordt Guido Vanheeswijck geloofd om zijn grote degelijkheid in de beschouwingen die filosofie verweven met de vragen van onze tijd. Tegendraadse Beschouwingen schetst een breed cultuurhistorisch perspectief. In zijn boek bevraagt hij ook de positie van het christendom en de Kerk in een Westerse context.
1. Het boek gaat over het leven in verwarrende tijden. Is dat gevoel er niet 1 van elke generatie?
Wat ik In het boek heb willen duidelijk maken is dat er op een bepaald ogenblik breuklijnen duidelijker worden en dat die breuklijnen zich op verschillende niveaus duidelijk maken.
Dit boek is de uitgebreide versie van mijn emeritaatsafscheidscollege. Na meer dan 40 jaar lesgeven wou ik de cultuurfilosofische/historische achtergrond te schetsen van de veranderingen in de Westerse cultuur en ook Vlaanderen om op die manier te kijken naar wat er gebeurd is met het Christendom. Dat heeft me altijd geïnteresseerd. Het is een soort vervolg op het boekje dat ik schreef in 2019: Onbeminde Gelovigen.
2. Bij veranderingen in de maatschappij tonen zich eerst de gevolgen door een veranderend wereldbeeld, daarna is er een wijzigend mensbeeld en dan tenslotte een evoluerend godsbeeld. Hoe zie je dat vandaag?
Dat is de sleutel die ik hanteer, een hypothese. Dit is de culturele wet van de traagheid. Eerst het wereldbeeld, dan het mensbeeld en dan het godsbeeld. Een voorbeeld:
Bij de overgang van de Middeleeuwen naar de Moderne Tijden zien we een mechanisering van het wereldbeeld door de moderne wetenschap. In de 16e eeuw zien we daar directe resultaten van. De mens mag autonoom beslissen. Maatschappelijk komt die verandering veel later, namelijk in de 18e eeuw met de Franse Revolutie. Een politieke autonomie kwam er pas bijvoorbeeld door het stemrecht voor mannen na WOI en voor vrouwen na WOII. Met de betrekking tot het godsbeeld zien we voor de 16e eeuw al verandering optreden, maar maatschappelijk gezien komt dit veel later.
Theoretisch hangen de verandering van wereldbeeld, mensbeeld en godsbeeld samen maar in de maatschappelijke praktijk gebeurt dat nooit gelijktijdig. Op dit moment zitten we met een nieuw wereldbeeld en zien we kiemen van een veranderend mensbeeld. Met betrekking tot het godsbeeld, zijn we pas modern geworden.
3. We lezen in het boek dat we allemaal nominalisten geworden zijn. Wat betekent dit?
Dit is een technisch, filosofisch en theologische kwestie die pas de laatste decennia bestudeerd wordt. Dat nominalisme is een theologische leer en dus ook interessant voor godsdienstleerkrachten. Vanuit mijn filosofisch standpunt bepaalt dit nominalisme onze hele cultuur.
Het nominalisme gaat over het statuut van ideeën. We kunnen ons afvragen of deze ideeën echt zijn of zich enkel in ons hoofd afspelen (Plato – ideeënwereld). In de Middeleeuwen zei men dat de ideeën echt waren en de echte wereld maar een afspiegeling was van die ideeën. Dit wordt verbonden met de Griekse filosofie. Dit is een uitvinding van de Franciscanen: met het verstand kan niet over God gepraat worden. We kunnen enkel spreken over de zichtbare werkelijkheid. Dit is nominalisme. Als je Jezus wil volgen moet je naar de concrete realiteit gaan. Thomas van Aquino zegt het tegenovergestelde: dat je met het verstand veel over God kan zeggen.
Ik zou een pleidooi willen houden voor het godsdienstonderwijs. Ik denk dat er heel veel mogelijkheden zitten voor het godsdienstonderwijs vandaag. Er is een onuitroeibare honger naar het zoeken naar antwoorden op de Eeuwige vragen.
Er wordt te weinig over gesproken in de samenleving: “Wat is de wereld, wie zijn we, is er meer dan het tijdelijke?” Godsdienst is een prachtig en moeilijk vak maar een vak waar de vragen die niet meer gesteld worden maar toch existentieel zijn terug aan te kaarten.
4. Godsdienstleerkrachten zijn eigentijds tegendraads. Hoe kan een godsdienstleerkracht zich gefundeerd positioneren in een woke en anti-woke cultuur.
Het is een fenomeen van deze tijd dus het zou te gek zijn om daarover te zwijgen. Woke is een bepaalde tendens bij een bepaalde segment van de samenleving en is binnengekomen in het onderwijs. Tom Holland laat in zijn boek Dominion de invloed zien van het christendom doorheen de cultuur. Woke is een kind van het christendom omdat het gevoelig is voor diegene die uitgestoten wordt. Deze ethische gevoeligheid is inherent aan het christendom.
Een belangrijke vraag is: wie is nu het slachtoffer? Dit kan door de geschiedenis goed te bestuderen en te oefenen in fijngevoelig taalgebruik. Vandaag ontbreekt er een nuance bij zowel woke als bij anti-woke. Het verschil tussen fijngevoeligheid en flauwe sentimentaliteit.
Onderwijs moet een kans bieden om in openheid te spreken over woke en anti-woke. Leerlingen kritisch opleiden is hen confronteren met woke en anti-woke argumenten en gevoeligheden. Ten gronde de vragen gaan stellen.
Cancelculture is nooit goed. Je moet ook ideeën aanvaarden waar je van gruwelt. We moeten de jongeren kritisch opvoeden. Kritisch denken is naar de bedding kijken. Als de bedding zich verlegt, verlegt de cultuur zich.
Verwijzingen:
Tom Holland, Dominion. https://www.tom-holland.org/titles/tom-holland/dominion-50th-anniversary-edition/9780349145273/
5. In deze doorgeslagen individualistische cultuur moeten wij zelf zin vinden. Zin die je kan ontvangen is onverstaanbaar voor moderne oren. Hoe gaan we om met het einde van de grote verhalen in het godsdienstonderwijs?
Persoonlijk hou ik wel van de socratische methode. Het geeft geen enkele zin om iets op te leggen. Lucebert zei het al: “Alles van waarde is weerloos”. Je kan mensen wel voorbereiden op zinsvragen. Maar dat botst vaak op de realiteit. Toch blijft het belangrijk om mensen hierop voor te bereiden. Dit kan door bijvoorbeeld oude teksten te geven en daarmee om te gaan. Godsdienstonderwijs is het meest geschikt om tot in de diepte de existentiële vragen te stellen met jonge mensen.
De authentieke godsdienstleerkracht kan kennis geven die resoneert bij leerlingen. Dat zal de leerlingen helpen om kritisch onderbouwd de wereld in te stappen.
6. Is religie een houvast of een zoekkader?
Voor mij allebei. Houvast wordt vaak bekeken als de gemakkelijkheidsoplossing. Geloof is in de eerste plaats een horizon. Religie heeft ook met houvast te maken. In een totaal grondeloze wereld kan en wil niemand leven.
-
Een bonuspodcast over de videogame Walk in my shoes. Nele Bossens, verantwoordelijke educatie bij Caritas International, vertelt over de ontwikkeling van de game en hoe deze game tot nu toe bij leerkrachten werd ontvangen.
-
Carl Snoecx heeft een druk jaar achter de rug. De oorzaak van zijn drukke agenda is zijn boek: “Scholen die naar de sterren reiken. Begintermen voor het katholiek onderwijs”. In aflevering 6 van januari 2022 werd door Lieven Boeve dit boek naar voor geschoven als een primeur. Lieven kreeg gelijk. Het boek werd een inspirerend verhaal om tegen de stroom op te roeien.
Carl heeft onderwijs vanuit verschillende hoeken ervaren. Hij was voornamelijk leraar godsdienst maar ook geschiedenis en kunstgeschiedenis in zowel aso, tso en bso. Hij gaf ook een tijdje les in het hoger onderwijs. Hier gaf hij de voorloper van Relgie, Levensbeschouwing en Zingeving. Hij was ook 15 jaar lang directeur van een school. Zijn carrière sloot hij af als directeur bij de dienst identiteit en kwaliteit van Katholiek Onderwijs Vlaanderen
Scholen die naar de sterren reiken is een pleidooi tegen de maatschappelijke prestatielogica en voor de inspiratie die de weg naar de hoop opent.
Waarom het boek “scholen die naar de sterren reiken”?
Er zijn twee dingen die meespelen. Het boek is ontstaan uit de behoefte om een synthese te maken van mijn ervaringen en om een positieve en hoopvolle boodschap over te brengen over godsdienst en identiteit in het onderwijs.
Ik maak me zorgen dat het onderwijs te veel gericht is op economische prestaties en niet genoeg op transcendentie en inspiratie. Als hier niet aan gebeurt bestaat het gevaar dat niet meer over bezieling in het onderwijs kan gesproken worden. Graag wil ik daarom dat er gezocht wordt naar nieuwe wegen om over identiteit en religie te spreken en om het onderwijs op een andere manier te benaderen. De vergaande secularisatie is te vinden in de doorsnee leraarskamer, dus we zullen moeten zoeken naar andere taal. Dat is het eerste verhaal.
Het tweede verhaal is het neo-liberale verhaal. Dit is vrij recent. De gedachte dat onderwijs een economisch nut dient. Op die manier denken over onderwijs is het objectiveerbare van zeer groot belang en dat maakt dat neutraliteit de enige weg is die je kan gaan.
We mogen jonge talentvolle mensen niet reduceren tot pionnen in een maatschappelijk weefsel.
Hoe werd dit boek ontvangen? Eventueel bij de verschillende onderwijsnetten?
We zijn heel gefocust geweest op het Katholiek Onderwijs. Maar door bijvoorbeeld op LinkedIn te posten merk ik dat mensen van alle netten hier positief op reageren. Mensen hebben nood om aan identiteit te doen. Er is een nood aan een ruimte om tot zingeving te komen. Ontsnappen aan de ratrace waar we inzitten.
Wat is die ziel die terugkomt in drie hoofdstukken in het boek?
Het is eigen aan de ziel dat die niet makkelijk te definiëren is. Jongeren inspireren om van deze wereld een betere wereld te maken is echter wel de basisvoorwaarde. Zoals Hannah Arendt het zegt: Renewing the common world.
Welke filosofen zijn hiervoor een inspiratie?
Jacques Derrida is een bekend filosoof van het postmodernisme. Hij heeft het over de filosofie van de marge. Die marge kan verandering tot stand brengen van een dominant discours. De mensen die naar de sterren reiken doen dat zeker vanuit de marge. Leerkrachten durven tegengas geven vanuit hun eigen inspiratie. C’est la marge qui tient la page.
De ziel geeft de bemoediging aan diegenen die in de marge durven gaan staan.
Wat bedoelt u met triniteit als pedagogie?
Het is een droom van mij om oude theologische begrippen te verbinden met wat er op dit moment pedagogisch nodig is. De triniteit heeft me altijd gefascineerd. De Vader geeft ons het geloof om de nieuwe wereld te creëren, de Zoon geeft ons de kans om dat liefdevol te doen en de Geest wijst ons naar de toekomst en is de inspiratie.
Waarom is de pedagogie van de vergeving zo belangrijk in een onderwijscontext?
Het is belangrijk om te onthouden wat er misging en waarom het verkeerd was, zodat we kunnen leren en groeien als mens. Vergeving betekent niet vergeten, maar wel het bieden van een tweede kans aan mensen die fouten hebben gemaakt. Er is altijd perspectief voor zowel leerlingen, leraren, ondersteunend personeel. Vergeving is denken in de marge en het biedt een perspectief. De school wordt op die manier een plaats waar er toch nog eens opnieuw kan begonnen worden.
Geloof in de schepping is het fundament van religie en pedagogie.
De kracht van het scheppingsdenken moet doorgedacht worden naar het pedagogische. Bildung is mensen doen groeien als beeld van God zijnde. Schepping is creativiteit.
Met de ondertitel over de begintermen doel ik op het beginnen van de inspiratie. Dit drukt meer uit wat de kracht van onderwijs kan inhouden dan eindtermen. Maar eindtermen zijn nodig maar het is een illusie om alles in doelen te omschrijven en die dan ook nog te bereiken. Verandering zal van vanuit de marge komen en het politieke landschap zal hier naar moeten luisteren gezien deze de stem van het volk vertegenwoordigen.
Hoe zie je de rol van het vak godsdienst in de Katholieke Dialoogschool.
Ik heb enorm veel respect voor het godsdienstonderwijs en de godsdienstleerkrachten. Hun taak is er in het laatste decennia niet makkelijker op geworden. Ik kan hen aanraden om in de eerste plaats een sterke inhoud te geven en samen met leerlingen te kijken naar andere wegen: Renewing the common world. Er zijn genoeg aanknopingspunten vanuit de leefwereld van jongeren om een religieus verhaal te verbinden. Dit is wat godsdienstleerkrachten doen. Ze doen scholen naar de sterren reiken. Ik geloof in de kracht van de eeuwenoude verhalen. Leerkrachten godsdienst kunnen tonen aan leerlingen wat hoop is. Hoop is kijken naar de toekomst zonder afgebakend doel. Hoop komt wanneer het allemaal hopeloos lijkt en dat verhaal is fundamenteel.
Katholieke dialoogschool is een typologie. Het gevaar is dat mensen dat zullen invullen als “iets dat moet”. Geen enkele school is een homogene groep. Dit geeft kansen om met elkaar in gesprek te gaan in verbondenheid.
-
In deze aflevering van de podcast van Thomas spreken we met een liefdesspecialist ter zake! Ilse Cornu. Ilse is theologe van opleiding, docente relationele en seksuele ethiek aan het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen (Odisee) en Hoger Instituut voor Godsdienstwetenschappen van bisdom Antwerpen. Ook is ze gastprofessor aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen aan de KU Leuven. Daarbij komt ook haar engagement als coördinator en vormingswerker bij vzw ZinVinding en hoofdredacteurschap bij MagaZijn.
-
Willem Vermandere is geboren in 1940 in Lauwe en is vooral bekend als Vlaamse kleinkunstenaar, auteur, beeldhouwer, schilder en muzikant. In deze aflevering vertelt Willem Vermandere over de ontdekking van zijn palet aan talenten en de grote plaats die religie en spiritualiteit in zijn leven hadden en hebben.
Na zijn humaniora trad Willem Vermandere in bij de Oblaten. Na 4 jaar besefte Willem dat zijn roeping bij het artistieke lag en verliet het klooster. Op latere leeftijd studeerde Willem godsdienstwetenschappen in Gent en gaf hij drie jaar les. Ook tijdens deze periode besefte Willem Vermandere dat hij gemaakt is om de verbeelding bij mensen te prikkelen via zijn artistieke talenten.
Thomas ging met hem in gesprek over spiritualiteit, godsdienst geven, verhalen en verbeelding.
-
Kan er gesteld worden dat Ruben Boon de PR-manager is van Pater Damiaan? In Public Relations kan Ruben zich vinden maar in dat managergehalte minder. Hij mag vandaag het verhaal van Pater Damiaan uitdragen naar alle mogelijke doelgroepen. Hij doet dit op het Damiaanproject van de Paters der Heilige Harten. Op dit moment wordt er gewerkt aan de 2e fase van de vernieuwing van het museum in Tremelo. Met de restauratie en de permanente inrichting van het geboortehuis. Het verhaal rond Damiaans jeugd, de keuze voor zijn religieuze leven en zijn vertrek als missionaris en leven op Hawaï.
Damiaan op school was een gezamenlijk project met Thomas en Damiaan Vandaag. Ik was blij dat ik het inhoudelijk luik kon invullen en dan kon ik rekenen op Thomas die dat in de best mogelijke educatieve vormen hebben gegoten.
Nu Damiaan goed onderbouwd is binnengebracht in het godsdienstonderwijs zou Ruben, zelf historicus van opleiding, Damiaan willen voet aan wal doen krijgen in het geschiedenisonderwijs.
Een passie voor Damiaan
Ruben: Mijn meter en mijn ouders vonden dat ik moest kennismaken met Pater Damiaan. Het begon eerst met kleurplaten van de Damiaanactie en mondde uit in bezoeken van het graf van Damiaan, de crypte en de film uit 1998. Ik was door die film echt aangegrepen en heb daardoor wel een aantal nachten slaap gemist. Later ben ik dan geschiedenis gaan studeren. Toen ik in mijn laatste jaar geschiedenis zat was er een vacature projectleider bij Damiaan Vandaag. Mijn ouders vonden dat ik eens moest oefenen om te solliciteren. Dat werd -onverwachts- een succesverhaal. En nu, 12 jaar later ben ik er nog steeds.
Molokaï en Pater Damiaan
Wat vooral bewaard is gebleven op Molokaï is de kerk van Pater Damiaan. Maar van groter belang is de onaantastbare verbondenheid. Als bijvoorbeeld familieleden met het verhaal van het lepraverleden hebben meegekregen uit Hawaï naar hier komen dan voel je die connectie. Dat is het mooiste aan mijn beroep: die verbondenheid met mensen voelen in naam van Damiaan.
“Je hoeft niet naar Molokaï te gaan om de spirit van verbondenheid te voelen.”
De titel van het boek “in verbondenheid” is gelinkt aan de verbondenheid die Damiaan teweeg bracht en brengt.
Over de hele wereld kent men Pater Damiaan. Zo werd bijvoorbeeld een straat in New York naar hem vernoemd. Om hem op de wereld te vinden is het goed om in zijn voetsporen te treden. Zo leg je van Tremelo een weg af tot in MolokaÏ. Na zijn dood stop het niet. De weg die hij van dan af aflegt is interessant. Mensen gaan in zijn voetsporen. Damiaan is wereldwijd terug te vinden in talrijke initiatieven maar ook in mensen die begeesterd in zijn voetsporen stappen.
De relevantie van een nieuw boek over Damiaan
Het idee is gegroeid en gerijpt van het moment met de vernieuwing van het Damiaanmuseum. Er waren al goede contacten met onze vrienden en partners op Hawaï. Als vandaag een verhaal wordt verteld over Damiaan moet er gelet worden op de rol van de Hawaïanen en het gebruik van de taal. Zo is bijvoorbeeld het woord melaats is vandaag nog meer stigmatiserend als in de tijd van Damiaan. Leg de nadruk op het mens zijn van de mens.
Om de filosofie van Damiaan mee te geven in het museum zijn deze twee elementen noodzakelijk om te vermelden. Damiaan probeerde namelijk ook te werken aan stigmatisering en uitsluiting.
Dat is een breuk met het verleden. Damiaan was vroeger altijd de hoofdrolspeler. Er was nood aan een contextualisering van Damiaan in de tijd. Vertrekkende van de mens Damiaan. Die ook erg tegendraads kon zijn.
De tegendraadsheid van Damiaan die in het boek wordt beschreven voelt aan als een goede eigenschap. Het is een radicale evangelische bewogenheid. Damiaan had een verkorte theologische opleiding met als gevolg dat hij niet verstrikt is geraakt in de theologische categorieën van zijn tijd. Hij wil zich vooral richten op de bijbel. Doorheen zijn leven is er een groei bij Damiaan op dat vlak. Er is bij Damiaan een onlosmakende verbondenheid tussen woorden en daden.
Het boek draagt als ondertitel: “Meerstemmigheid”. Dit zit in de multiperspectiviteit. Aan de ene kant is er de kritische tegenstem maar aan de andere kant is er de vaak vergeten en lang ontoegankelijk gebleven Hawaïaanse stemmen.
Wat met kolonisatie en superioriteitsdenken?
Dit moet recht in de ogen gekeken worden. In die tijden zat het superioriteitsdenken in. Daar is ook die groei van cruciaal belang. Dit denken zwakt bij Damiaan af. Maar door de contacten die Damiaan aangaat en niet te beroerd is om zijn handen vuil te maken wordt er een band gecreëerd. Op die manier laat hij zien dat hij menselijk is. Zijn paternalisme wordt anders ingevuld.
-
Voor deze aflevering van de podcast van Thomas nodigden we schrijfster en columniste Aya Sabi uit op de Thomaszolder om te praten over haar boek Half Leven en over hoe ze als moslima het katholieke godsdienstonderwijs ervaren heeft. We zoomen in op haar lezing die ze gaf aan Radboud Reflects (Radboud Universiteit) over God & de stad: bidden.
In deze aflevering wordt er gepraat over haar boek Half Leven.
Het boek gaat over een grootmoeder, moeder en kleindochter en de intieme verhalen die niet aan elkaar verteld worden. De lezer krijgt inkijk in die intieme verhalen.
Het gaat over migratie en de rol van vrouwen in de onafhankelijkheidsstrijd van Marokko
Het thema van het boek is zwaar want de levens raken met elkaar verstrengeld. Het boek gaat over pijn en transgenerationeel trauma. Maar er wordt vooral ook veel liefde doorgegeven. En dat symboliseert zich in schoonheidsgeheimen het maken van lekkere gerechten.
Welk boek was als jongere belangrijk voor je?
Ik heb ooit een boekbespreking gemaakt van Bezonken Rood van Jeroen Brouwers. Dat heeft me hard geraakt omdat het ook zwaar en pijnlijk was maar het is zo prachtig geschreven. Wanneer ik zo een boek lees blijf ik met een gevoel van voldoening achter hoeveel pijn het ook doet en dat wil ik heel graag aan mijn lezers meegeven: het gevoel dat we mens zijn en dat we geraakt kunnen worden.
Dat wil ik heel graag aan mijn lezers meegeven: het gevoel dat we mens zijn en dat we geraakt kunnen worden.
Is jouw boek relevant voor de jongeren vandaag?
Het is zeer moeilijk om te beslissen of mijn boek relevant is voor de jongeren vandaag. Want ik zit er middenin en ik heb geen objectieve kijk meer. De reacties van de jongeren die ik kreeg waren vooral gevoelens van herkenning.
De quote bij het begin van het boek: “If there’s a book that you want to read, but it hasn’t been written yet, then you must write it.” van Toni Morrison is een uitdaging naar de lezer toe. Brengt dit boek voor hen een nieuw verhaal?
Wat is volgens jou vernieuwend aan het boek dat je schreef?
Het boek is qua compositie anders omdat het drie verschillende stijlen en registers bij elkaar brengt. Sommige mensen vinden het vreselijk maar het is een experiment om jongeren door middel van 1 boek met drie verschillende registers in aanraking te laten komen.
Kan je een fragment uit het boek halen dat zou kunnen passen in het godsdienstonderwijs?
Er is 1 fragment dat mensen vaak delen op sociale media en dat is een fragment dat gaat over waarom God de liefde geschapen heeft. (p.126)
“Ik probeer elke nacht aan je stem te denken. Ik zie voor me hoe je vingers stoffen onder de naald van de naaimachine schuiven, met precisie en geduld. Iemand die zo veel liefde heeft voor de levenloze dingen kan zeker het dubbele opbrengen voor een mens, voor een vrouw. Je hebt me vaak gevraagd wat ik in je zie en ik weet niet of het een manier is om naar complimenten te vissen of dat je echt niet ziet wat ik zie. Dat begrijp ik wel. Ik zie ook niet in mezelf wat jij in mij ziet. Misschien heeft God daarom de liefde geschapen, zodat we onszelf zien in een ander licht.”
Heeft dat iets te maken met een godsbeeld?
Ja, met het godsbeeld van het personage.
Mijn eigen godsbeeld dwingt me om het misschien anders te formuleren. Ik geloof dat God de liefde is en niet de liefde geschapen heeft. Geloven is voor mij God zien door naar jezelf te kijken maar ook door naar andere mensen te kijken en andere dingen die geschapen zijn door God. Dus ik ben het zelf niet eens met dit godsbeeld. Dit zorgt ervoor dat het wel een discussie kan openen in de klas.
Er zijn drie verschillende godsbeelden terug te vinden in het boek? Heb je dit op voorhand goed uitgedacht door een profiel op te stellen van het personage?
Het godsbeeld hangt vast aan het personage en hoe ze naar de wereld kijken.
Ik heb ook gekeken naar de evolutie van het godsbeeld van mensen die vanuit Marokko naar hier geëmigreerd zijn. Daarin zie je wel een tendens van verstrenging van de godsdienst. Dat is een heel erg normale reactie. Mensen komen in een gebied waar ze anders zijn dus gaan ze zich meer terugplooien op zichzelf. Ze laten de Marokkaanse soeffistische traditie achter zich. Die is er wel bijvoorbeeld in het eerste hoofdpersonage van mijn boek en het steeds meer verdwijnt bij haar dochter die naar Nederland gaat.
Wat is de betekenis van de kaft van het boek?
Een zwaan staat voor mij symbool als het moederschap dat in het boek besproken wordt. Het zijn elegante en charmante dieren die uiteindelijk in monsters veranderen van zodra je aan hun jongen komt.
Je bent nu bezig een theaterstuk?
Ja, dat is een heel andere manier van schrijven. Ik heb me hier heel hard moeten in inwerken. Het idee komt van de actrice Aminata Demba. Het stuk wordt gespeeld door het gezelschap Laika. Het is een schoolvoorstelling en het gaat volgend jaar in première.
Mocht je een canon mochten maken voor de boeken die leerlingen moeten lezen in het middelbaar, welke werken mogen volgens jou niet ontbreken?
Ik zou eerder denken aan schrijvers die niet mogen ontbreken zoals Conny Palmen, Jeroen Brouwers, Tom Lannoye en als ik dan denk aan de jongere hedendaagse schrijvers. Lucas Rijneveld, Lize Spit, Charlotte Vandenbroecke maar ook Esohe Weyden.
Zijn er schrijvers waar je naar opkijkt in het Vlaamse literatuurlandschap en die je graag eens zou ontmoeten?
Dat is onlangs gebeurd. Ik ben grote fan van Tom Lannoye. Ik heb al zijn boeken gelezen. Bookshop Passa Porta kwam met het idee om me uit te nodigen en ik mocht een oude schrijver uitnodigen, toen heb ik Tom Lannoye ontmoet.
Heeft het oriëntalisme een weerslag op jou en jouw persoonsvorming gehad?
Ja, ik denk dat we allemaal onze vooroordelen meedragen en dat het systeem ook heel diep op ons inwerkt. Er is geen enkel probleem zolang we het in de gaten hebben. Misschien kan ik beter een vraag stellen en ook weten wanneer ik de vraag niet moet stellen in plaats van mijn eigen denkbeelden te projecteren op de ander. Maar voor heel veel mensen voelt het alsof het allemaal nieuw is en dat begrijp ik. Voor mij is het wel dagdagelijkse realiteit. We zijn hier al bijna 60 jaar. Ik wil als ik op een nieuwe plek kom gezien worden als Aya en niet als iemand die theologische of maatschappelijke kwesties komt bespreken.
Ik wil als ik op een nieuwe plek kom gezien worden als Aya en niet als iemand die theologische of maatschappelijke kwesties komt bespreken.
Is het voor jou belangrijk dat jongeren in het onderwijs het over religie hebben?
Ja het is belangrijk dat dit in een open en veilige sfeer gebeurt zonder dat we elkaar hoeven te viseren of ongemakkelijk doen voelen. Ik heb situaties meegemaakt waar ik me heel ongemakkelijk bij voelde ondanks de goede bedoelingen van de vraagsteller.
Hoe ervaarde je de katholieke godsdienstlessen tijdens jouw schooltijd?
De les begon met het gebed maar je hoefde niet per sé mee te doen. Ik heb dat nooit ervaren als vreemd. De kerkklokken in de stad vind ik prachtig. Dat hoort bij de stad, dat i...
-
Relevantie van de aflevering:
Binnen de terreinen van de 2e graad kunnen vluchtelingen en migranten bespreekbaar gemaakt worden. Denk maar aan de werken van barmhartigheid en niet te vergeten, de filosofie van E. Levinas, het Gelaat van De a/Andere. De mens dat als een verantwoordelijk wezen wordt opgeroepen. Onlangs hoorden we in de media het trieste verhaal van 21 minderjarige vluchtelingen die de nacht op straat moesten doorbrengen door te weinig plaatsen. Met de koude wintermaanden in het verschiet is de vrees terecht dat dit slechts een voorproefje kan zijn van wat komt.
https://www.standaard.be/cnt/dmf20221012_92819131
Tine Claus: profiel
Tine heeft Romaanse taal- en letterkunde en rechten gestudeerd. Ze werkte hiervoor altijd als ambtenaar. Haar laatste job was bij de federale gelijke kansen administratie waar ze sinds 2016 verantwoordelijke bijvoorbeeld voor de coördinatie van het anti-racismebeleid in België. Sinds december 2021 is ze directrice van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.
“Als het gaat over mensenrechten en het helpen garanderen dat die rechten gerespecteerd worden dat is absoluut hetgeen mij motiveert om daarmee aan de slag te gaan.”
Moeilijk begin van haar job als directrice door een jaar met vele crisissen. Ten eerste de opvangcrisis die in september vorig jaar van start ging. Daarbovenop kwam de Oekraïnecrisis vanaf eind februari. De situaties die wij en onze vrijwilligers op straat zien zijn schrijnend. Het raakt de mens in zijn totaliteit. Onze vzw aanvaardt niet dat in een rechtstaat zoals België zwangere vrouwen, baby’s en kinderen op straat moeten slapen.
Waar staat Vluchtelingenwerk Vlaanderen voor?
We zetten ons in voor alle mensen op de vlucht in Vlaanderen Brussel. We zijn een netwerkorganisatie die met professionele en vrijwilligersorganisaties aan de slag gaan. We doen dit om de rechten van vluchtelingen en diegene die hen ondersteunen te behartigen. Onze organisatie bestaat ondertussen al 35 jaar.
In 1987 droegen we de naam OCIV OverlegCentrum voor de Integratie van Vluchtelingen).
In 2005 zijn we gestart onder de naam Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Voordien was dit veeleer een expertisecentrum maar de grote bedoeling was om een pluralistische netwerkorganisatie te creëren.
Wat zijn “mensen op de vlucht”?
Voor ons maakt het niet uit welk juridisch statuut iemand heeft. Het kan iemand zijn die net asiel heeft aangevraagd, iemand dat dit nog moet doen, iemand die erkent is als vluchteling of iemand die uitgeprocedeerd is.
Evolutie
Doorheen de jaren werd het beleid rond asiel en migratie steeds complexer en de nood aan expertise groeide. Hierdoor hebben we ook onze juridische helpdesk opgestart waar advocaten informatie kunnen aanbieden op maat maar ook landeninformatie over het land van herkomst.
Het is niet belangrijk om enkel beleids- en juridisch werk doen. Het blijft heel essentieel om voeling te blijven hebben met de realiteit. Hiervoor moeten we de problemen kunnen capteren op het terrein. We zijn aanwezig bij het aanmeldcentrum om juridisch advies te geven en hen toelichting te geven bij de opvangcrisis die ons land al meer dan een jaar in de greep houdt.
Infolijn
Voor iedereen met vragen rond en over vluchtelingen. Ook leerkrachten mogen bellen!
https://vluchtelingenwerk.be/infolijn
Leerkrachten zijn een belangrijk doelpubliek omdat wij twee gedetacheerde leerkrachten hebben die de signalen vanuit het onderwijs capteren en daarmee aan de slag gaan. Deze sommen beleidsaanbevelingen en gaan deze verdedigen bij bijvoorbeeld het kabinet Weyts.
Onze afdeling onderwijs maakt een pedagogisch plan op zodat Vluchtelingenwerk Vlaanderen ook heel concreet zich kan inzetten voor scholenteams.
Is het onderwijs voor Vluchtelingenwerk Vlaanderen een belangrijke sector?
We moeten op de jongeren inzetten zodat ze hun gedachten op een eventuele weliswaar onzekere toekomst kunnen richten. Het is belangrijk rekening te houden met het mentale welzijn van de jongere. Invulling van hun tijd is van groot belang. Hieronder verstaan we school maar ook ontspannende activiteiten zodat de jongere zich kan thuis voelen. School is een facilitator om hen verbonden te weten.
Welk profiel hebben jongeren die hier aankomen?
We hebben geen cijfers van kinderen die via gezinshereniging bij ons aankomen en kinderen die zelf een asiel aanvragen met het gezin. Er zijn wel cijfers van niet begeleide minderjarigen en Oekraïense jongeren die aankomen in België.
Okanonderwijs: 7500 jongeren volgen maar we zien hele lange wachtlijsten voor Okan.
Filmptip voor in de klas: Tori et Lokita, Luc & Jean-Pierre Dardenne, 2022)
https://www.youtube.com/watch?v=lQiFvP-mHZw
Niet begeleide minderjarigen die hier toekomen moeten de nodige omkadering kunnen krijgen. Onze organisaties zitten op hun tandvlees maar beredderen zich.
Kan men oefenen in dialoog?
https://11.be/other-talk-migration
https://youtu.be/Hzcxy5QT2WU
Dialoog is belangrijk met de volledige gemeenschap zo kan een positief verhaal ontstaan.
Veronique Declercq: profiel
U bent 1 van de gedetacheerde leerkrachten. Hoe is jouw link met het onderwijs?
Ik ben heel blij dat ik deze job kan doen. Ik heb 19 jaar in het aso gestaan en nt2 gegeven in een CVO. Ik gaf ook les in tso en bso. Verder gaf ik ook nog thuistaalonderwijs in Zweden en deed er ook aan interculturele bemiddeling. En omdat ik de nood aanvoelde in het gewone onderwijs. Naast onderwijs heb ik ook werkervaring in interculturele bemiddeling tussen bedrijven.
Deze insteek kan de visie op de interlevenbeschouwelijke dialoog enkel maar verrijken.
Een tip om te leren dialogeren in een bemiddelende rol!
Het levensbeschouwelijke aspect zit vaak ondergesneeuwd onder onzekerheden door de asielprocedure. Godsdienstbeleving is dat vaak individueel zonder gemeenschap. Het is dus belangrijk een veilige context te creëren in de lessen godsdienst. Zo hebben wij bijvoorbeeld het project: Be talky and become tolky.
Welke partners hebben jullie waarmee jullie samenwerken betreffende vluchtelingen en jongeren?
Een heel belangrijke zijn de vervolgcoaches van Okan. Deze kennen het traject van de leerling en kunnen op die manier goede informatie geven mocht er zich eventueel een probleem voordoen. Zij zijn echt brugfiguren.
Verder kunnen we ook mensen in contact brengen met organisaties rond psycho-sociaal welzijn zoals Solentra en El Paso . Daarnaast zijn er ook nog de jeugdwerkingen zoals - Daha fazla göster
